از مراقبتِ تن تا بقایِ وطن؛ وقتی هنر پلکان بحران را روایت می‌کند

به گزارش خبرگزاری مهر، در اولین نشست از سلسله جلسات «هنر و تاب‌آوری» با موضوع «هنر، بحران، مراقبت»، نسبت میان تروماهای تاریخی، اخلاق پزشکی و کنشگری هنری به صورت میان‌رشته‌ای بررسی شد.

رضا دبیری‌نژاد رئیس موزه هنرهای معاصر تهران در ابتدای نشست با تأکید بر ضرورت ایجاد فضاهای گفتگو در شرایط کنونی، هدف از برگزاری این سلسله نشست‌ها را بررسی نقش هنر در میانه بحران‌ها دانست.

وی گفت: ما به دنبال آن هستیم که با نگاهی به تاریخ هنر و جامعه‌شناسی، دریابیم هنر در مواجهه با تلاطم‌ها چه نقش و کنشی ایفا کرده است. این تلاش در جلسات آینده با موضوعاتی چون «هنر زیر سایه جنگ» تداوم خواهد یافت.

در ادامه، محمدرضا نمازی پزشک و متخصص اخلاق پزشکی، لایه‌های زیرین مفهوم «تاب‌آوری» را کالبدشکافی و با نقد ابهام در تعریف این واژه، تاب‌آوری را در سه سطح «سازگاری با شرایط موجود»، «تلاش برای بازگشت به وضعیت پیش از تروما» و «رشد پس از بحران» تبیین کرد.

وی با طرح پرسشی بنیادین درباره نقش فراموشی و بخشش در تاریخ و روانشناسی، عنوان کرد که تاب‌آوریِ متعالی زمانی رخ می‌دهد که بحران نه یک بن‌بست، بلکه به عنوان پلکانی برای رشد و تحول عمل کند. او تأکید کرد که سلامت «وطن» در گروی سلامت و مراقبت از «تن» است.

سپس فواد نجم‌الدین پژوهشگر تاریخ هنر، به چالش بزرگ «دستِ خالیِ پژوهشگر» در تاریخ هنر معاصر ایران پرداخت.

وی با مرور بحران‌هایی نظیر تغییر حاکمیت در آغاز قرن و اشغال ایران در سال ۱۳۲۰، این پرسش را مطرح کرد که چرا بازتاب این وقایع در آثار هنری ما تا این حد اندک است؟

نجم‌الدین با اشاره به تفاوت فرهنگ ثبت و آرشیو در غرب و ایران، گفت: ما اساساً مردمانِ ثبت کردن نیستیم. در حالی که در فرهنگ‌های دیگر حتی جزئی‌ترین اتفاقات روزمره ثبت می‌شوند، در تاریخ هنر ما، واکنش به بحران‌های بزرگ اغلب گم شده است. وظیفه هنرمند و پژوهشگر امروز در این موضوع دوچندان است.

این نشست با این نتیجه‌گیری به پایان رسید که تاب‌آوری در ساحت هنر، تنها یک واکنش روانی نیست، بلکه یک «کنش تاریخی» است؛ تلاشی برای ثبت آنچه در حال فراموشی است و تبدیل رنج‌های جمعی به آگاهی هنری.