خاستگاه فکری معنوی خراسان در عرفان و ادبیات معنوی مسلمانان

به گزارش خبرگزاری مهر، نشست نقد و بررسی کتاب «عرفان خراسان» نوشته محمد رودگر، به همت پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی و با هدف واکاوی ابعاد فکری و محتوایی کتاب و بررسی جایگاه عرفان خراسان در سنت عرفانی ایران و جهان اسلام شکل گرفت و تلاش داشت ضمن معرفی ساختار اثر، به اهمیت موضوع عرفان و تأثیر آن در تاریخ اندیشه اسلامی نیز بپردازد.

کتاب «عرفان خراسان» در کلیت خود به بررسی سه محور اصلی می‌پردازد. مبانی نظری عرفان خراسان، مبانی عملی و سلوکی و همچنین گرایش‌ها و پیوندهای شیعی در این سنت عرفانی.

نویسنده در این اثر کوشیده است تا عرفان خراسان را نه صرفاً به عنوان یک جریان تاریخی محدود، بلکه به مثابه یک خاستگاه فکری و معنوی اثرگذار در جهان اسلام معرفی کند؛ جریانی که از بستر فرهنگی و اجتماعی خراسان برخاسته و در طول قرون، نقش مهمی در شکل‌گیری تجربه عرفانی، ادبیات معنوی و نگرش‌های کلامی و فلسفی مسلمانان ایفا کرده است.

در این نشست، سه تن از پژوهشگران و استادان حوزه عرفان و مطالعات اسلامی حضور داشتند. حجت‌الاسلام مرتضی کربلایی به عنوان مدرس حوزه علمیه و دانشگاه، یکی از سخنرانان اصلی برنامه بود. همچنین سیدحسین شهرستانی معاون پژوهشی پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی، به عنوان میزبان علمی نشست در بحث‌ها مشارکت داشت. در کنار آنان، محمد رودگر نویسنده کتاب و عضو هیئت علمی پژوهشکده امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی، ضمن حضور در جلسه به توضیح درباره فرایند نگارش اثر و دغدغه‌های پژوهشی خود پرداخت. در بخش ابتدایی نشست، محمد رودگر توضیحاتی درباره زمینه‌های شکل‌گیری این کتاب و ضرورت پرداختن به عرفان خراسان ارائه داد.

وی با اشاره به اینکه عرفان ایرانی دارای لایه‌های متنوع تاریخی، فکری و اجتماعی است، بر اهمیت بازخوانی سنت‌های عرفانی بومی در چارچوب مطالعات علمی و روشمند تأکید کرد. به گفته او، پرداختن به عرفان خراسان می‌تواند در فهم بهتر مسیر تطور عرفان اسلامی و نسبت آن با فرهنگ ایرانی نقشی کلیدی داشته باشد.

در ادامه، بحث‌هایی درباره مفهوم عرفان ایرانی و ویژگی‌های شاخص آن مطرح شد. حاضران در نشست ضمن اشاره به گستره عرفان در تمدن اسلامی، به دیدگاه‌های برخی از بزرگان عرفان از جمله ابن عربی و امام محمد غزالی پرداختند و نسبت این دیدگاه‌ها را با سنت عرفانی شرق ایران و خراسان مطرح کردند.

این بخش از نشست تلاش داشت نشان دهد که عرفان خراسان در تعامل با جریان‌های بزرگ عرفانی جهان اسلام شکل گرفته و در عین حال ویژگی‌های فرهنگی و اعتقادی خاص خود را حفظ کرده است. در بخش اصلی این جلسه، کتاب «عرفان خراسان» توسط مهمانان دعوت‌شده مورد نقد و بررسی قرار گرفت. سخنرانان ضمن ارزیابی رویکرد نویسنده، به ساختار کتاب، محورهای پژوهشی آن و نوع تحلیل‌های ارائه‌شده پرداختند و یادآور شدند که این کتاب توانسته عرفان خراسان را در سه سطح نظری، عملی و مذهبی بررسی کند و تصویری نسبتاً جامع از این جریان ارائه دهد.