امانی:تفکر ولایی شهیدنصرالله سبب هم‌گرایی طوایف مختلف در برابر دشمن شد

‏به گزارش خبرگزاری مهر ، نشست علمی «نقش شهید سید حسن نصرالله در تبیین و معرفی الگوی حاکمیت ولایی» از سلسله نشست‌های علمی کنگره امناءالرسل با همکاری نمایندگی سازمان آستان قدس رضوی و دفتر وزارت امور خارجه با حضور مجتبی امانی، سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در لبنان، در شهر مقدس قم برگزار شد.

در این نشست که به بررسی ابعاد شخصیتی و مدیریتی دبیرکل شهید حزب‌الله اختصاص داشت، مبانی اعتقادی و سیاسی ایشان در چارچوب نظریه ولایت فقیه مورد واکاوی قرار گرفت. در ادامه، مشروح سخنان دکتر مجتبی امانی در این همایش را می‌خوانید.

‏مختصات جامعه کثرت‌گرای لبنان؛ زیربنای فهم الگوی ولایی شهید نصرالله

در این نشست، مجتبی امانی به تبیین جایگاه ولایت فقیه در اندیشه مقاومت پرداخت و گفت: مبانی اعتقادی سید حسن نصرالله درباره حکومت ولایی و پایبندی کامل ایشان به اصل ولایت فقیه، ریشه در درک عمیق ایشان از نیازهای تمدنی و سیاسی جهان اسلام دارد. برای فهم این جایگاه، ابتدا باید ویژگی‌ها و مختصات جامعه‌ای را که ایشان در آن فعالیت می‌کردند، به‌درستی شناخت.»

وی افزود: ساختار جامعه لبنان بر پایه دو عنصر اصلی اسلامی و مسیحی بنا شده است که پیروان این دو دین بزرگ، خود به طوایف و گرایش‌های متعددی تقسیم می‌شوند. در لبنان ۱۸ طایفه رسمی شامل شیعه، سنی، دروزی و انواع شاخه‌های مسیحیت اعم از کاتولیک، مارونی و ارمنی به رسمیت شناخته شده‌اند. بر اساس تاریخ این کشور و به منظور جلوگیری از بروز جنگ‌های داخلی، پروتکل‌هایی تدوین شده که حق برابری را برای تمامی این ۱۸ طایفه در نظر گرفته است.

سفیر سابق ایران در لبنان با اشاره به توافق «طائف» تصریح کرد: این توافق که در عربستان سعودی و پس از یک دوره جنگ داخلی طولانی شکل گرفت، به ساختار طایفه‌ای لبنان رسمیت بیشتری بخشید. یکی از ویژگی‌های بارز لبنان این است که هر طایفه، امتدادی در خارج از مرزهای این کشور دارد. به همین دلیل، مفاهیمی چون «ملیت» و «ملت» در لبنان با چالش جدی مواجه است. علی‌رغم تلاش‌های تبلیغاتی برای ترویج شعارهایی نظیر «اول لبنان» یا «لبنان برتر»، در مقام عمل، نگاه به لبنان به عنوان یک ملت واحد (آن گونه که در ایران، سوریه یا عربستان وجود دارد) چندان ملموس نیست. بر اساس یک باور مشترک میان صاحب‌نظران، در لبنان «ملت» به معنای منسجم آن وجود ندارد.

‏ نقش‌آفرینی خارجی؛ رویه‌ای پذیرفته‌شده در سیاست لبنان

امانی در ادامه عنوان کرد: فقدان هویت ملی واحد موجب شده است که درخواست حمایت از خارج یا حتی تبعیت از قدرت‌های بیگانه، برای بخشی از رهبران و مردم لبنان امری ناپسند تلقی نشود. برای نمونه در فرآیند انتخاب رئیس‌ جمهور شاهد حضور رسمی گروهی متشکل از پنج کشور ــ آمریکا، فرانسه، مصر، عربستان سعودی و قطر ــ هستیم که سفرای آنان به‌طور رسمی با مسئولان دیدار می‌کنند و در روند انتخاب عالی‌ترین مقام اجرایی کشور نقش‌آفرینی دارند.

وی گفت: در حالی که در هر کشور دارای هویت ملی منسجم، چنین رفتاری می‌تواند مصداق خیانت بزرگ تلقی شده و حتی به محاکمه بینجامد، در لبنان این امر به رویه‌ای پذیرفته‌ شده تبدیل شده است، چرا که ریشه‌ها و پیوندهای بسیاری از این طوایف فراتر از مرزهای ملی امتداد دارد. لازم به ذکر است که رئیس طایفه با رئیس حزب تفاوت دارد. در حال حاضر، شیخ علی خطیب، ریاست طایفه شیعه را بر عهده دارد، پاتریارک بشاره راعی، رئیس طایفه مارونی است و مفتی لبنان نیز به‌عنوان رئیس طایفه اهل سنت شناخته می‌شود. همچنین ولید جنبلاط و شیخ‌عقل دروزی‌ها در جایگاه رهبری این طایفه قرار دارند و شیخ علی قدور رئیس طایفه علوی به‌شمار می‌آید. در مورد ارامنه نیز کشیشیان نه‌تنها رئیس ارامنه لبنان، بلکه رئیس جهانی ارامنه است و مقر او در لبنان قرار دارد. این تکثر طایفه‌ای زمینه‌ساز حضور و تأثیرگذاری گسترده بازیگران خارجی در عرصه داخلی لبنان شده است.

سفیر سابق ایران در لبنان تصریح کرد: در دهه‌های گذشته سوریه و شخصیت‌هایی چون حافظ اسد و سپس بشار اسد، نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب رئیس‌ جمهور لبنان داشتند. با تضعیف نقش سوریه اکنون قدرت‌هایی چون آمریکا و فرانسه (که خود را حامی مسیحیان می‌دانند) و عربستان سعودی (که میاندار اهل سنت است) جایگزین شده‌اند. امروزه اکثر نمایندگان اهل سنت با حضور مفتی، به دیدار سفیر عربستان می‌روند تا هماهنگی‌های لازم را انجام دهند. این عوامل مانع از شکل‌گیری یک ملت واحد شده است. از سوی دیگر، رژیم صهیونیستی نیز همواره لبنان را مجموعه‌ای الحاقی به خود می‌پنداشت که هر زمان اراده کند می‌تواند آن را اشغال نماید و تلاش می‌کرد با اسکان فلسطینی‌های اخراج شده در خاک لبنان، اشغال این کشور را به عنوان مرحله‌ای از طرح‌های بعدی خود حفظ کند.

‏امام موسی صدر و دگرگونی جایگاه اجتماعی شیعیان

امانی با اشاره به تاریخچه حضور شیعیان می‌گوید: وضعیت شیعیان لبنان تا پیش از تحرکات امام موسی صدر و وقوع انقلاب اسلامی ایران بسیار دشوار بود. شیعیان از نظر جمعیتی در مقایسه با اهل سنت و مسیحیان در اقلیت قرار داشتند و به لحاظ اجتماعی و اقتصادی در لایه‌های پایین جامعه جای می‌گرفتند. در آن مقطع، هویت شیعی غالباً با مشاغل سخت و کم‌درآمد شناخته می‌شد و این گروه از نفوذ و جایگاه سیاسی و اجتماعی متناسب برخوردار نبود. امام موسی صدر با درک این شرایط، تحرکی هدفمند را برای تغییر این وضعیت آغاز کرد.

وی افزود: بر اساس دیدارها و گفت‌وگوهایی که با جناب سید حسن نصرالله داشته‌ام ــ که اغلب در همراهی با شخصیت‌هایی چون شهید امیرعبداللهیان صورت می‌گرفت قهم خود را از این تحولات بیان می‌کنم. روزی از ایشان پرسیدم چرا امام موسی صدر به چنین سرنوشتی دچار شد و معمر قذافی با همکاری دیگران اقدام به حذف وی از صحنه لبنان کرد؟ ایشان پاسخ دادند که تحرکات امام صدر، حتی پیش از وقوع انقلاب اسلامی ایران، خطری جدی برای اسرائیل و گروه‌های مبارز غیردینی به شمار می‌رفت.

سفیر سابق ایران در لبنان گفت: در آن زمان، اکثر گروه‌های مبارز ضد اسرائیلی، تفکراتی لائیک، سکولار، ملی‌گرایانه یا کمونیستی داشتند و فاقد دیدگاه عقیدتی و دینی بودند. رژیم صهیونیستی سرمایه‌گذاری کرده بود تا شیعیان در جنوب لبنان، درگیر جنگ با فلسطینی‌های اخراجی باشند و هزینه‌ی درگیری‌ها بر دوش شیعه بیفتد تا مسیحیان در شمال، تحت حمایت فرانسه زندگی آرامی داشته باشند. طراحی اسرائیل این بود که شیعه و فلسطینی در جنوب با هم بجنگند و ضعیف شوند. حتی حمایت‌های رژیم طاغوت در ایران از شیعیان لبنان نیز بر اساس همین تفکر بود؛ شاه می‌خواست از شیعه به عنوان ابزاری در مقابل اهل سنت و فلسطینی‌های مهاجر استفاده کند. اما امام موسی صدر با درایت خود، «شیعه» را با «مقاومت» تلفیق کرد. این اقدام، هم پروژه اسرائیل را به هم ریخت و هم گروه‌های طرفدار فلسطین که مبانی ملی‌گرایانه یا کمونیستی داشتند را نگران کرد. در واقع، امام موسی صدر میان دو لبه قیچی قرار گرفت و حذف شد.

امانی عنوان کرد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، این مسیر با قوت بیشتری ادامه یافت. اگرچه جنبش «امل» سوابق درگیری با فلسطینی‌ها را داشت، اما با ظهور حزب‌الله، رویکردها تغییر کرد. حضرت امام خمینی(ره) پیش از انقلاب فتوایی مبنی بر حرمت جنگ میان شیعه و فلسطینی صادر کرده بودند و علمایی را از ایران مأمور کردند تا از این درگیری‌ها جلوگیری کنند. جالب است بدانید که طرح حذف امام موسی صدر همزمان با طرح‌های مشابهی در داخل ایران برای مقابله با نهضت امام بود که به دلیل ترس شاه و تبعات آن، در بخش‌هایی به نتیجه نرسید. آنها به طور همزمان به دنبال حذف امام خمینی(ه) نیز بودند، اما شاه به دلیل ترس از عواقب آن، با پیشنهاد صدام برای این کار در اواسط سال ۱۳۵۶ موافقت نکرد. این تحولات باعث شد که ایدئولوژی ولایت در عمق جامعه لبنان نفوذ کند.

او اضافه کرد: حزب الله نیز همانند حزب موتلفه با دستور مستقیم حضرت امام تشکیل شد؛ شهید سید حسن نصرالله نقل می‌کردند در جلسه‌ای در تهران با اعضای حزب مؤتلفه، امام خمینی(ره) به هسته اولیه حزب الله (شامل شهید سید عباس موسوی و دیگران) دستور دادند که مجموعه‌ای مستقل تشکیل دهند و کسانی را که تفکر ولایی ندارند به جمع خود راه ندهند. این تفکر که بر اساس ولایت فقیه شکل گرفت، مبنایی تمدنی پیدا کرد. هر تمدنی برای بقا به سه عنصر «اقتصاد»، «سلاح» و «ایدئولوژی» نیاز دارد. حزب‌الله ایدئولوژی خود را از ولایت فقیه گرفت، سلاح را برای مقابله با اشغالگر به کار بست و به تقویت بنیه اقتصادی خود پرداخت و حزب الله ضمن التزام به اسلام و شیعه، به دنبال وحدت جامعه لبنانی اعم از مسلمان و مسیحی حول محور مقاومت در برابر دشمن صهیونیستی به عنوان قوام بخش ملت لبنان بود.

وی با اشاره به صراحت لهجه شهید نصرالله تصریح کرد: سید حسن نصرالله در بیان ولایت‌مداری خود بسیار صریح بود و هرگز تقیه نمی‌کرد. در پاسخ به کسانی که می‌گفتند ایران به شما سلاح می‌دهد، با همان لحن خاص و مقتدرانه می‌گفت: لباس ما، خوراک ما، آب و نان ما و سلاح ما، همه از ایران تأمین می‌شود؛ حالا شما از این سخن چه نتیجه‌ای می‌خواهید بگیرید؟

وی همچنین یادآور می‌شود که در کنفرانس فلسطین در تهران ــ که حدود دو دهه پیش برگزار شد شهید نصرالله در حضور صدها مهمان خارجی با رفتاری متواضعانه نسبت به رهبر معظم انقلاب اسلامی، می‌کوشید به‌روشنی نشان دهد که مرجع رهبری و ولایت او کیست. به گفته او، شهید نصرالله تأکید می‌کرد: اگر حتی نیت ولی فقیه را نیز درک کنم، خود را ملزم به تبعیت از آن می‌دانم.

‏توازن سیاسی و نقش ملی حزب‌الله در لبنان امروزی

سفیر سابق کشورمان در بیروت با تبیین نسبت میان ولایت‌مداری و حاکمیت ملی لبنان خاطرنشان کرد: این تبعیت محض به معنای

Mehdibakhshi: نادیده گرفتن منافع لبنان نیست. چون هدف جمهوری اسلامی، استقلال و تعالی لبنان است، این دو مسیر با هم متحد هستند. در لبنان کنونی، جمعیت به طور تقریبی بین مسیحیان، اهل سنت و شیعیان تقسیم شده است (هر کدام حدود یک‌سوم). با این حال، بر اساس پیمان طائف، ترکیب پارلمان ۱۲۸ نفره همچنان بر پایه ۵۰ درصد مسیحی (۶۴ نماینده) و ۵۰ درصد مسلمان چیده شده است. از ۶۴ کرسی مسلمانان، ۲۷ کرسی به شیعیان، ۲۷ کرسی به اهل سنت و مابقی به دروزی‌ها و علوی‌ها اختصاص دارد.

امانی در جمع‌بندی پایانی سخنان خود با تأکید بر نقش ملی مقاومت تصریح کرد: با وجود آنکه ترکیب جمعیتی لبنان امروز با ارقام قانونی گذشته تفاوت یافته است، حزب‌الله با تکیه بر تفکر ولایی توانسته فراتر از چارچوب طایفه‌گرایی عمل کرده و به عاملی مؤثر برای خیر و ثبات در کل لبنان تبدیل شود. این تفکر که توسط شهید سید عباس موسوی پایه‌گذاری شد و در دوران شهید سید حسن نصرالله به اوج رسید، زمینه‌ای فراهم کرده است تا طوایف مختلف لبنان در برابر دشمن صهیونیستی هم‌گرایی بیشتری پیدا کنند. امروز حزب‌الله خود را نه‌تنها حامی شیعیان، بلکه مدافع تمامیت ارضی، استقلال و عزت ملت لبنان می‌داند و در برابر هرگونه تهدید علیه این سرزمین ایستادگی می‌کند.