ورود ایران به عصر «پزشکی دقیق» با حمایت معاونت علمی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری، مصطفی قانعی، دبیر ستاد توسعه فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی از حمایت این معاونت برای راه‌اندازی آزمایشگاه پزشکی دقیق خبر داد و گفت: پزشکی دقیق یعنی ارائه پیشگیری، تشخیص و درمان متناسب با ویژگی‌های منحصربه‌فرد هر فرد بر اساس ژنتیک، سبک زندگی و عوامل محیطی.

قانعی با بیان اینکه نظام‌های سلامت جهان به‌سرعت از رویکرد «یک درمان برای همه» به سمت پزشکی دقیق و فردمحور حرکت می‌کنند، افزود: بهره‌گیری از داده‌های ژنتیکی، فناوری‌های امیکس، هوش مصنوعی و تحلیل داده‌های بزرگ، مسیر آینده درمان را هدفمندتر، مؤثرتر و کم‌هزینه‌تر می‌سازد.

وی با تأکید بر اینکه «آینده نظام سلامت جهان از پزشکی یک‌نسخه‌برای‌همه عبور کرده است»، اظهار کرد: این تحول علمی در ایران نیز با حمایت معاونت علمی در حال آغاز بوده و پایه‌گذار جهشی بزرگ در علم پزشکی کشور خواهد شد.

قانعی در تشریح مفهوم پزشکی دقیق (Precision Medicine)، بیان کرد: این رویکرد نوین بر چهار رکن اصلی شامل پیش‌بینی، پیشگیری، مشارکت فردی در درمان و شخصی‌سازی خدمات سلامت استوار است.

او درباره رکن نخست یعنی پیش‌بینی در پزشکی آینده توضیح داد: با استفاده از فناوری‌های نو و تحلیل داده‌های زیستی، می‌توان بیماری‌هایی را که قرار است در آینده در یک فرد بروز کند از پیش شناسایی و پیش‌بینی کرد. به گفته او، این رویکرد با حمایت معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری در قالب راه‌اندازی آزمایشگاه‌های تخصصی دنبال می‌شود.

قانعی دومین رکن پزشکی دقیق را پیش‌گیری عنوان کرد و افزود: با تحلیل ژنوم هر فرد می‌توان احتمال ابتلای او به بیماری‌های خاص را در آینده ارزیابی کرد و دستورالعمل‌های پیشگیرانه مبتنی بر نتایج این تحلیل‌ها را ارائه داد.

به گفته دبیر ستاد توسعه فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی، سومین رکن این علم نو، مشارکت فردی یا فردگرایی در درمان است؛ به این ترتیب، برای هر فرد درمان، پیشگیری و داروی خاص متناسب با ویژگی‌های ژنتیکی او طراحی خواهد شد.

وی ادامه داد: در این راستای پروژه تجهیز و راه‌اندازی آزمایشگاه ملی مولتی‌امیکس در پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران آغاز شد.

به گفته او، این طرح با حمایت معاونت علمی و در راستای اجرای اهداف ماده ۹۹ قانون برنامه هفتم توسعه آغاز شده و هدف آن، ارتقای زیرساخت‌های پیشرفته پژوهشی و تقویت مرجعیت علمی کشور در حوزه پزشکی دقیق است.

دبیر ستاد توسعه فناوری‌های زیست و سلول‌های بنیادی معاونت علمی، آزمایشگاه ملی مولتی‌امیکس را یکی از پروژه‌های راهبردی کشور در حوزه علوم زیستی و پزشکی خواند و بیان کرد: این آزمایشگاه زیرساختی ملی برای توسعه پزشکی فردمحور و تحلیل داده‌های زیستی در مقیاس بزرگ فراهم می‌کند. پیش‌بینی می‌شود پس از تکمیل تجهیزات، این مرکز به یکی از مراکز پیشرو منطقه در زمینه فناوری‌های پیشرفته اُمیکس تبدیل شود.

او ادامه داد: در این آزمایشگاه تولیدات مرتبط با پزشکی شخصی از جمله ژن‌درمانی، سلول‌درمانی، پزشکی بافت و ویروس‌درمانی انجام می‌شود. این اقدامات نشان می‌دهد که در آینده برای هر فرد از بدو تولد تا پایان عمر، پرونده‌ای شخصی ایجاد خواهد شد تا روند پیش‌بینی، پیشگیری و درمان بر اساس داده‌های اختصاصی آن فرد انجام گیرد.

قانعی در توضیح تفاوت میان پزشکی سنتی و پزشکی دقیق تصریح کرد: در روش‌های فعلی، برای یک بیماری خاص، درمان مشابهی به همه بیماران ارائه می‌شود؛ اما در پزشکی دقیق، با توجه به داده‌ها و آزمایشات اختصاصی هر فرد، داروها و روش‌های درمانی مخصوص او تجویز می‌شود. برای مثال، دو بیمار مبتلا به دیابت یا آسم ممکن است درمان‌های کاملاً متفاوتی دریافت کنند.

وی با تأکید بر هزینه‌بر بودن این نوع پزشکی و نیاز به آزمایشگاه‌های پیشرفته افزود: معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری پایه‌گذاری گسترده‌ای را برای توسعه پزشکی آینده انجام داده و این امر با مشارکت بخش خصوصی و خیرین و شکل‌گیری هم‌افزایی مؤثر در دانشگاه علوم پزشکی تهران همراه بوده است.

قانعی در پایان خاطرنشان کرد: با تداوم این حمایت‌ها، در سال‌های آینده مراکز ملی زیست‌فناوری در کشور شکل خواهد گرفت که می‌تواند سطح و تراز پزشکی ایران را متحول کرده و آن را به استانداردهای روز دنیا نزدیک کند.