پایان سلطه خودرو بر هسته مرکزی اراک؛ اجرای پیاده‌راه و احیای هویت شهری

خبرگزاری مهر، گروه استان ها: پل خیبر سال‌ها به‌عنوان سازه‌ای سنگین بر فراز هسته تاریخی اراک، میان زندگی شهری و فضای اجتماعی مرکز شهر فاصله ایجاد کرده بود، اما ۲۳ بهمن‌ماه ۱۴۰۴ با آغاز عملیات برچیدن این پل، فصل تازه‌ای در بازآفرینی شهری اراک آغاز شد. حذف اسکلت هزار تُنی پل طی ۹ شبانه‌روز، مسیر اجرای پیاده‌راه هسته مرکزی را هموار کرد و اراک را به نمادی از جسارت و تحول عمرانی در کشور تبدیل ساخت.

امروزه در بسیاری از شهرهای توسعه‌یافته جهان، پیاده‌راه‌ها صرفاً پروژه‌ای عمرانی یا زیباسازی شهری تلقی نمی‌شوند، بلکه بخشی از راهبرد احیای «زندگی شهری» به شمار می‌روند؛ فضاهایی که با کاهش سلطه خودرو، امکان بازگشت انسان، گفت‌وگو، تعاملات اجتماعی، نشاط عمومی و آرامش روانی را به متن شهر فراهم می‌کنند.

در چنین نگاهی، پروژه پیاده‌راه هسته مرکزی اراک نیز تنها حذف یک پل و اجرای یک مسیر سنگفرش‌شده نیست؛ بلکه تلاشی برای بازگرداندن روح زندگی به قلب شهر، احیای پیوند انسان با فضای شهری و گشودن افقی تازه برای آینده اجتماعی، فرهنگی و تاریخی اراک است؛ آینده‌ای که در آن، «انسان» دوباره محور شهر قرار می‌گیرد.

احیای هویت تاریخی اراک نیازمند مدیریت علمی و تخصصی است

استاد معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: تمرکز شدید جمعیتی و ترافیک سنگین در هسته مرکزی اراک، موجب فرسودگی و آشفتگی شهری شده و این شهر نیازمند اجرای راهکارهای علمی و اصولی در حوزه شهرسازی است.

اسماعیل شیعه افزود: توسعه صنعتی، افزایش تراکم جمعیتی و ضعف در مدیریت‌های شهری طی دهه‌های گذشته، مشکلات متعددی را در مرکز شهر اراک ایجاد کرده و هسته قدیمی شهر را زیر فشار ترددهای سنگین پیاده و سواره قرار داده است.

وی با اشاره به ضعف برخی طرح‌های جامع و تفصیلی گفت: نبود نگاه تخصصی در مدیریت شهری، بر نابسامانی‌های موجود افزوده و امروز چاره‌ای جز اجرای برنامه‌های علمی و کارشناسی برای ساماندهی مرکز شهر وجود ندارد.

استاد معماری و شهرسازی دانشگاه علم و صنعت ایران، پیاده‌راه‌سازی را یکی از مهم‌ترین راهکارهای احیای مراکز شهری دانست و تصریح کرد: این الگو در شهرهایی همچون تهران، همدان، اصفهان، شیراز، تبریز و بوشهر و همچنین شهرهای مهم جهان از جمله فرانکفورت، مونیخ، سیدنی و توکیو تجربه شده و نتایج موفقی به همراه داشته است.

وی افزود: در صورت پیش‌بینی مسیرهای مناسب برای تردد خودروهای امدادی و خدماتی در پیرامون محدوده پیاده‌راه، این طرح می‌تواند به یکی از ماندگارترین پروژه‌های شهری اراک تبدیل شود.

شیعه با انتقاد از تخریب بخشی از بناهای تاریخی اراک در سال‌های گذشته بیان کرد: تخریب آثاری مانند برج شیشه، ساختمان تاریخی شهرداری، ساختمان مستوفی و تغییرات گسترده در بافت قدیمی شهر، خسارت‌های جبران‌ناپذیری به هویت تاریخی اراک وارد کرده است.

وی با اشاره به احداث پل خیبر در دهه ۱۳۸۰ افزود: هشدارهای میراث فرهنگی درباره آسیب این پروژه به بافت تاریخی شهر مورد توجه قرار نگرفت و مدیریت شهری امروز باید در مسیر احیای هویت تاریخی اراک حرکت کند.

شیعه تاکید کرد: موفقیت طرح پیاده‌راه اراک نیازمند فرهنگ‌سازی، اقناع عمومی، تمرکززدایی از هسته مرکزی شهر و توزیع متوازن خدمات شهری است تا زمینه ارتقای کیفیت زندگی و تحقق استانداردهای پیاده‌مداری فراهم شود.

مرکز شهر از سیطره خودروها خارج می‌شود

شهردار اراک در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اجرای طرح پیاده‌راه‌سازی هسته مرکزی شهر با هدف حذف سیطره خودروها، ارتقای کیفیت زندگی شهروندان، احیای هویت تاریخی و رونق اقتصادی در دستور کار مدیریت شهری قرار گرفته است.

علیرضا محمودی افزود: این طرح بر اساس اسناد جامع و بالادستی و با رویکرد انسان‌محور طراحی شده و با جمع‌آوری پل خیبر به‌عنوان نخستین گام عملیاتی، زمینه ایجاد گذرهای فرهنگی، تجاری و مردم‌محور در مرکز شهر فراهم شده است.

وی با اشاره به تجربه موفق شهرهایی مانند اصفهان، رشت و همدان تصریح کرد: اجرای پیاده‌راه‌ها در این شهرها موجب کاهش آلایندگی، افزایش حضور شهروندان، رونق کسب‌وکارهای محلی و احیای بافت‌های تاریخی شده است.

شهردار اراک ادامه داد: حذف سیطره خودروها و بازپس‌گیری فضاهای شهری برای شهروندان، علاوه بر تقویت هویت فرهنگی و تاریخی، زمینه توسعه گردشگری، افزایش ماندگاری گردشگران و جذب سرمایه‌های پایدار را فراهم می‌کند.

محمودی ایجاد پیاده‌راه در هسته مرکزی اراک را زمینه‌ساز تسهیل مرمت و احیای بازار تاریخی و فراهم‌سازی بستر ثبت جهانی این اثر ارزشمند دانست و گفت: این پروژه در قالب فازهای مختلف شامل بازآفرینی خیابان‌های معلم و امام خمینی(ره)، بهسازی خیابان‌های جانبازان و دستجردی، ساماندهی اضلاع میدان شهدا و تکمیل محور پیاده‌محور خیابان شهید بهشتی اجرا می‌شود.

وی تاکید کرد: از اسفند سال گذشته تمامی ابعاد اجرای این طرح به‌صورت دقیق بررسی شده و بافت قدیم شهر اراک نیازمند حرکت تدریجی به سمت پیاده‌مداری و مدیریت یکپارچه شهری است.

معبر ۲۴ متری جایگزین پروژه ۵۵ متری نیست

معاون شهرسازی و معماری شهرداری اراک در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: معبر ۲۴ متری به‌عنوان یک راهکار مکمل در کنار اجرای طرح پیاده‌راه هسته مرکزی، نقش مؤثری در کاهش بار ترافیکی و روان‌سازی عبور و مرور مرکز شهر خواهد داشت.

حسین زندیه وکیلی افزود: پس از دو دهه انتظار، پرونده ۹۰ هکتاری اراک به‌طور کامل تعیین تکلیف شده و فرآیند صدور دستور نقشه برای بخشی از مالکان آغاز شده است.

وی تصریح کرد: معبر ۲۴ متری اگرچه جایگزین پروژه ۵۵ متری نیست‌اما می‌تواند به‌عنوان مسیر مکمل، بخش قابل توجهی از ترافیک عبوری هسته مرکزی را تسهیل و فشار ترافیکی مرکز شهر را کاهش دهد.

معاون شهرسازی و معماری شهرداری اراک با اشاره به انجام مطالعات تخصصی این طرح گفت: مطالعات جداره‌ها و پوسته پروژه در حال انجام است تا ضوابط معماری و استانداردهای بصری و کالبدی به‌صورت دقیق لحاظ شود.

وی ادامه داد: بر اساس بازنگری طرح‌های شهری، اجرای پیاده‌راه در بافت مرکزی اراک به‌عنوان یک اولویت علمی و مصوب دنبال می‌شود، چراکه اراک شهری تک‌هسته‌ای با تمرکز بالای فعالیت و ترافیک در مرکز شهر است.

زندیه وکیلی تأکید کرد: مدیریت شهری به‌صورت همزمان نهایی‌سازی مکان و کاربری پارکینگ‌ها و همچنین بهسازی و جداره‌سازی مسیر پیاده‌راه را با هدف بازآفرینی هویت بافت مرکزی اراک در دستور کار دارد.

مسیرهای ویژه معلولان و نابینایان در طرح پیاده‌راه اراک پیش‌بینی شده است

معاون امور زیربنایی شهرداری اراک در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: اجرای سامانه ثبت پلاک خودرو، ساماندهی پارکینگ‌های موجود و احداث پارکینگ‌های جدید برای مدیریت ترافیک و تسهیل دسترسی به هسته مرکزی شهر در دستور کار قرار گرفت.

روح‌الله دولت‌آبادی افزود: راهبرد اصلی طرح پیاده‌راه اراک، حرکت از الگوی خودرومحوری به انسان‌محوری است و در این الگو، عابران پیاده، توان‌خواهان و دوچرخه‌سواران در اولویت حمل‌ونقل شهری قرار می‌گیرند.

وی تصریح کرد: این پروژه بر اساس طرح جامع مصوب ۱۳۸۳، طرح تفصیلی ۱۳۹۹، طرح جامع حمل‌ونقل ۱۴۰۲ و سایر اسناد بالادستی تدوین شده و طی سه سال متوالی در بودجه شهرداری به تصویب شورای اسلامی شهر رسیده است.

معاون امور زیربنایی شهرداری اراک ادامه داد: در طراحی پروژه، ایجاد زیرساخت‌های عمرانی، شبکه هدایت آب‌های سطحی، فضاهای سبز نوین، المان‌های شهری و مسیرهای ویژه معلولان و نابینایان پیش‌بینی شده است.

دولت‌آبادی تاکید کرد: استقرار سامانه ثبت پلاک خودرو، جانمایی ایستگاه‌های حمل‌ونقل عمومی در حاشیه طرح، توسعه پارکینگ‌ها، اجرای خطوط BRT، ایجاد رینگ‌های دوچرخه‌سواری و انتقال برخی کاربری‌های پرتردد به شهرک سلامت از مهم‌ترین پیوست‌های اجرایی این طرح است.

وی هدف نهایی اجرای طرح پیاده‌راه را افزایش ارزش افزوده املاک و تقویت هویت و حیات اجتماعی مرکز شهر عنوان کرد.

روایت شهروندان از طرح پیاده‌راه در قلب شهر اراک

یک دانشجوی معماری در گفتگو با خبرنگار مهر، با انتقاد از نبود شفافیت در ارائه جزئیات این طرح اظهار کرد: هنوز پیوست‌های این پروژه از جمله مطالعات ترافیکی، اجتماعی و مباحث زیباسازی به‌صورت عمومی منتشر نشده و افکار عمومی نسبت به ابعاد اجرایی آن آگاهی کافی ندارد.

علی آقایی افزود: اطلاعات طرح باید در اختیار کارشناسان مستقل قرار گیرد تا ابعاد مختلف آن به‌صورت دقیق و مستند تدوین و ارائه شود.

وی گفت: در حال حاضر مردم عادی تصویر روشنی از روند اجرا، پیامدهای ترافیکی و تغییرات احتمالی در دسترسی‌های شهری ندارند و همین موضوع موجب ابهام و نگرانی در سطح جامعه شده است.

این شهروند تأکید کرد: انتظار می‌رود مدیریت شهری با ارائه مستندات کامل و شفاف‌سازی درباره پیوست‌های تخصصی طرح، زمینه مشارکت و اقناع افکار عمومی را فراهم کند، چراکه اجرای چنین پروژه‌ای بدون توضیحات کارشناسی و اطلاع‌رسانی دقیق، برای شهروندان قابل درک نخواهد بود.

دیگر شهروند اراکی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بخش قابل توجهی از شهروندان در مسیرهای تردد شهری دچار سردرگمی شده‌اند و مشخص نیست برای عبور از محدوده میدان ولیعصر به سمت انتهای خیابان امام از چه مسیر جایگزینی باید استفاده کنند.

امیر اسدی افزود: با اجرای محدودیت‌های ایجادشده، ارتباط شرق به غرب اراک با اختلال مواجه شده و این موضوع می‌تواند در صورت نبود مسیرهای جایگزین استاندارد، موجب افزایش بار ترافیکی در معابر اطراف و بروز مشکلات برای شهروندان شود.

این شهروند تصریح کرد: لازم است پیش از اعمال تغییرات گسترده در شبکه دسترسی شهری، مسیرهای جایگزین به‌صورت دقیق طراحی، اطلاع‌رسانی و برای شهروندان قابل فهم و قابل دسترس شود تا از بروز سردرگمی و فشار ترافیکی در سایر نقاط شهر جلوگیری گردد.

یکی دیگر از شهروندان ساکن این محدوده خیابان ملک در گفت‌وگو با خبرنگار اظهار کرد: در خیابان‌های ملک و شهید شیرودی، حجم ترافیک به‌گونه‌ای افزایش یافته که عملاً تردد روزمره با اختلال جدی مواجه شده و یافتن جای پارک به یک چالش جدی برای رانندگان تبدیل شده است.

مریم کریمی افزود: در بسیاری از موارد، رانندگان برای پیدا کردن فضای پارک ناچار به ورود به کوچه‌های تنگ و یک‌طرفه می‌شوند که این موضوع علاوه بر ایجاد گره‌های ترافیکی، رفت‌وآمد ساکنان محلی را نیز دشوار کرده است.

این شهروند گفت: تراکم خودروها در این معابر به حدی رسیده که در برخی ساعات، خودروها عملاً در هم قفل می‌شوند و این وضعیت علاوه بر فشار ترافیکی، بار روانی قابل توجهی را نیز به ساکنان محله تحمیل کرده است.

ضرورت نصب تابلوهای راهنمای مسیر در پی تغییرات ترافیکی مرکز اراک

یک‌ راننده اسنپ در گفت‌وگو با خبرنگار اظهار کرد: با توجه به تغییرات ایجادشده در مسیرهای ترافیکی مرکز شهر، لازم است متولیان و مدیران حوزه حمل‌ونقل و ترافیک با رویکردی فعال‌تر وارد عمل شوند و اقدامات اطلاع‌رسانی را به شکل جدی‌تری دنبال کنند.

رضا لطفی افزود: نصب تابلوهای راهنمای مسیر در نقاط کلیدی و همچنین انتشار بروشورها و نقشه‌های مسیرهای جایگزین می‌تواند نقش مهمی در کاهش سردرگمی شهروندان داشته باشد و به روان‌سازی تردد در سطح شهر کمک کند.

این شهروند تاکید کرد: در شرایط فعلی بسیاری از رانندگان بدون آگاهی کافی وارد معابر شلوغ یا بن‌بست می‌شوند و همین موضوع باعث افزایش ترافیک و اتلاف وقت شهروندان شده است.

به گزارش مهر، موفقیت طرح پیاده‌راه اراک در گرو اجرای تدریجی، مدیریت ترافیک، تأمین زیرساخت‌های مکمل و اقناع افکار عمومی است و در صورت تحقق این الزامات، می‌تواند به الگویی موفق در بازآفرینی شهری و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان تبدیل شود.