اروپا قربانی اولویت‌های تسلیحاتی آمریکا شد

به گزارش اقتصادآنلاین، هفته‌نامه اکونومیست در تحلیلی با عنوان «تاخیر خلع سلاح کننده» آمریکا در تامین تسلیحات مورد نیاز اروپا نوشت:

آمریکا مدت‌هاست فروشنده ترجیحی تسلیحات در جهان بوده است. از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵، سهمش از صادرات جهانی سلاح به ۴۲ درصد رسید؛ رقمی بیشتر از مجموع روسیه، چین و اتحادیه اروپا. بر پایه داده‌های «موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم» (SIPRI)، در همین بازه، صادرات تسلیحاتی آمریکا به اروپا ۲۱۷ درصد بیشتر از دوره ۵ساله پیشین بود. در حالی که جهان قدیم با سریع‌ترین شتاب از پایان جنگ سرد دوباره مسلح می‌شود، اروپا نیز پول زیادی را صرف جنگنده‌های آمریکایی، سامانه‌های پدافند هوایی و موشک‌های دوربرد کرده است.

با این حال، این روز‌ها اروپا را می‌توان تا حدی بابت احساس پشیمانی از خرید معذور دانست. آمریکا در جنگ علیه ایران مقدار زیادی از مهمات خود را مصرف کرده و به مقام‌های اروپایی گفته است باید انتظار تاخیر‌های قابل‌توجهی در تحویل سلاح‌های ساخت آمریکا را داشته باشند. در عوض، محموله‌ها برای جبران ذخایر رو به کاهش خود آمریکا منحرف می‌شوند. بنا بر گزارش‌ها، این شامل مهمات کمیاب، مانند رهگیر‌های پدافند هوایی، و نیز سامانه‌های تهاجمی مانند پرتابگر‌های راکتی هایمارس می‌شود. این وضعیت دیپلمات‌های اروپایی را در محافل خصوصی به‌شدت ناراضی کرده است.

برای ناراحتی هم دلیل دارند. مقام‌های کاخ سفید مدت‌هاست دولت‌های اروپایی را تحت فشار گذاشته‌اند تا هزینه‌های دفاعی خود را افزایش دهند و نیز تجهیزات آمریکایی بخرند؛ اقدامی برای راضی نگه داشتن دونالد ترامپ و حفظ او در مدار ناتو. این سیاست نتیجه نداده است. او بار‌ها بی‌اعتنایی خود را نسبت به متحدان ناتو نشان داده، تازه‌ترین نمونه هم به‌خاطر خودداری آنان از اعزام کشتی برای بازگشایی تنگه هرمز بود. کمبود مهمات دارد برنامه‌های عملیاتی موجود ناتو را پیچیده می‌کند. تاخیر‌های بیشتر در تحویل ممکن است به‌زودی جریان ارسال سلاح به اوکراین را هم تحت تاثیر قرار دهد.

اروپا بیشتر تسلیحات خود را از آمریکا از طریق سازوکار پیچیده «فروش نظامی خارجی» (FMS) می‌خرد. در این روش، توافق‌ها به‌جای آنکه با پیمانکاران بسته شوند، مستقیما با دولت آمریکا منعقد می‌شوند و دولت نیز آزادی عمل دارد که شرایط را تغییر دهد. به‌گفته خاویر اوسپیتال از بروگل، اندیشکده‌ای در بروکسل، بهتر است «فروش نظامی خارجی» را نه یک فرایند عادی خرید، بلکه ابزاری از سیاست خارجی آمریکا دانست. در متن هر توافق آمده است که «تجهیزات خریداری‌شده یا ذخیره‌شده برای فروش نظامی خارجی ممکن است برای پاسخ به نیاز‌های اولویت‌دارتر منحرف شود». آمریکا در گذشته هم تحویل برخی سلاح‌ها را منحرف کرده است. در دوره بایدن، محموله‌های پدافند هوایی از برخی کشور‌های اروپایی به اوکراین منتقل شد.

مشکل کنونی، اما ابعاد عظیم کمبود‌ها و ناتوانی آمریکا در اجرای حجم انبوه سفارش‌های معوق است. نمونه‌اش سامانه پدافند هوایی پاتریوت. آمریکا در جنگ ایران بیش از هزار و ۳۰۰ موشک رهگیر مصرف کرده است؛ رقمی معادل بیش از ۲ سال تولید با نرخ فعلی. همزمان، دولت ترامپ فروش پاتریوت به کشور‌های خلیج فارس را با شتاب پیش برده؛ کشور‌هایی که آنها هم ذخایر خود را کاهش داده‌اند. این موضوع سفارش‌های اروپایی را حتی پایین‌تر در فهرست اولویت‌ها برده است. برای نمونه، سوئیس گفته است تحویل ۵ آتشبار پاتریوت که انتظار داشت امسال دریافت کند، ممکن است به‌دلیل جنگ ایران تا ۷ سال به تاخیر بیفتد.

حتی پیش از جنگ ایران هم مقام‌های دولت ترامپ درباره فروش برخی سلاح‌ها به اروپا تردید‌هایی ابراز کرده بودند. البریج کلبی، معاون سیاست‌گذاری وزیر دفاع آمریکا مدت‌هاست با توجه به محدودیت‌های تولید، در سودمندی برخی فروش‌های نظامی خارجی تردید دارد. در منطق او، هر سامانه پدافندی که به اروپا فروخته شود، یک سامانه کمتر برای دفاع آمریکا در برابر چین در اقیانوس آرام است. اما اگر تاخیر فعلی در تحویل‌ها خیلی بیشتر ادامه پیدا کند، ممکن است در درازمدت به خود آمریکا هم آسیب بزند. پیتر وزِمان از موسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI) می‌گوید: این واقعا اعتماد به آمادگی آمریکا برای آنکه تامین‌کننده‌ای قابل‌اتکا در حوزه تسلیحات باشد را تضعیف می‌کند.» او می‌افزاید کشور‌هایی در آسیا، برای مثال، ممکن است قبل از خرید سلاح آمریکایی بیشتر تردید کنند.

کشور‌های اروپایی نیز برای کاهش وابستگی خود به آمریکا، دارند بیشتر به خرید داخلی و منطقه‌ای رو می‌آورند. سال گذشته دانمارک به‌جای پاتریوت، سامانه پدافند هوایی سامپ/تی (SAMP/T) ساخت فرانسه و ایتالیا را انتخاب کرد. اخیرا هم سازمان تدارکات ناتو یک هواپیمای سوئدی-کانادایی را به‌عنوان هواپیمای آینده هشدار و کنترل هوابرد خود برگزید؛ برنامه‌ای که ۴۳ سال با یک هواپیمای آمریکایی پیش می‌رفت. با این حال، اروپا به‌سختی می‌تواند در کوتاه‌مدت توانمندی‌های آمریکایی مانند پایش هوایی یا موشک‌های دوربرد را جایگزین کند. تا آن زمان، ناچار است به انتخاب فروشنده تن بدهد.