دیپلماسی فرهنگی؛ پلی میان اقتصاد خلاق، صادرات فرهنگی و نفوذ بین‌المللی

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از پارک ملی علوم و فناوری های نرم، مرتضی پرهیزکار، مشاور رئیس پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی و مجری طرح دیپلماسی صنایع فرهنگی، اظهار داشت: در جهان امروز، فرهنگ دیگر صرفاً یک حوزه هویتی و اجتماعی نیست، بلکه به یکی از مهم‌ترین منابع قدرت ملی و مزیت رقابتی کشورها تبدیل شده است. تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد که صنایع فرهنگی و خلاق، علاوه بر نقش اقتصادی، به ابزاری مؤثر برای گسترش نفوذ بین‌المللی، بهبود تصویر ملی و توسعه روابط میان ملت‌ها تبدیل شده‌اند.

وی به رابطه دوسویه میان دیپلماسی و صنایع فرهنگی اشاره کرد و گفت: از یک سو، دیپلماسی در خدمت توسعه صنایع فرهنگی قرار می‌گیرد و از سوی دیگر، صنایع فرهنگی در خدمت اهداف دیپلماسی و قدرت نرم کشور ایفای نقش می‌کنند. وظیفه نخست دستگاه دیپلماسی، فراهم کردن بسترهای لازم برای حضور جهانی تولیدکنندگان، هنرمندان، شرکت‌های خلاق و فعالان صنایع فرهنگی است. سفارتخانه‌ها، رایزنی‌های فرهنگی، توافق‌نامه‌های دوجانبه و شبکه‌های بین‌المللی می‌توانند به دروازه‌های صادرات فرهنگی ایران تبدیل شوند.

پرهیزکار با بیان اینکه صادرات فیلم، موسیقی، صنایع دستی، بازی‌های دیجیتال، انیمیشن، طراحی، معماری و سایر محصولات فرهنگی نیازمند دسترسی به بازارهای جهانی، شناخت مخاطبان بین‌المللی، تسهیل ارتباطات تجاری و حمایت‌های حقوقی و مالی است، افزود: این مأموریت بدون همراهی ساختارهای دیپلماسی عمومی و فرهنگی امکان‌پذیر نخواهد بود. دیپلماسی با تسهیل حضور هنرمندان در رویدادهای بین‌المللی، ایجاد خانه‌ها و میزهای صنایع فرهنگی ایران در کشورهای هدف، حمایت از تولیدات مشترک فرهنگی و رفع موانع صادراتی، مسیر رشد اقتصاد خلاق را هموار می‌سازد و صنایع فرهنگی به یکی از موتورهای اشتغال، ارزآوری و توسعه اقتصادی کشور تبدیل می‌شود.

وی در ادامه به نقش صنایع فرهنگی در تحقق اهداف سیاست خارجی و تقویت قدرت نرم کشور اشاره کرد و توضیح داد: آثار هنری، فیلم‌ها، موسیقی، ادبیات، صنایع دستی، بازی‌های رایانه‌ای و رسانه‌های دیجیتال می‌توانند تصویری واقعی، جذاب و انسانی از ایران به جهان ارائه کنند؛ تصویری که فراتر از روایت‌های سیاسی و رسانه‌ای شکل می‌گیرد. فرهنگ زبان مشترک ملت‌هاست و در بسیاری از موارد که روابط سیاسی با محدودیت مواجه می‌شود، هنر و فرهنگ می‌توانند کانال‌های ارتباطی جدیدی ایجاد کنند، اعتمادسازی کرده و زمینه گفت‌وگو و همکاری را فراهم آورند. به همین دلیل، دیپلماسی صنایع فرهنگی نه جایگزین دیپلماسی سیاسی، بلکه مکمل و تقویت‌کننده آن است.

مشاور رئیس پارک علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی با تأکید بر ظرفیت‌های غنی ایران در این حوزه، بیان کرد: ایران با برخورداری از تمدنی چند هزار ساله، میراث غنی اسلامی و ایرانی، ادبیات جهانی، هنرهای سنتی و ظرفیت‌های گسترده صنایع خلاق، توانایی آن را دارد که به یکی از قطب‌های دیپلماسی فرهنگی در منطقه غرب آسیا و جهان اسلام تبدیل شود. این ظرفیت زمانی بالفعل خواهد شد که تولیدکنندگان فرهنگی، کارآفرینان خلاق، دانشگاه‌ها، نهادهای فرهنگی و دستگاه دیپلماسی در یک چارچوب هماهنگ و هدفمند فعالیت کنند.

پرهیزکار به فرصت‌های ناشی از تحولات فناوری و گسترش پلتفرم‌های دیجیتال اشاره کرد و گفت: امروز یک انیمیشن، یک بازی رایانه‌ای، یک پادکست یا یک اثر هنری می‌تواند میلیون‌ها مخاطب در سراسر جهان داشته باشد و به سفیری برای فرهنگ ایرانی تبدیل شود. از این رو، نگاه به صنایع فرهنگی باید از حوزه صرفاً فرهنگی فراتر رفته و به عنوان یک ابزار راهبردی توسعه ملی، دیپلماسی عمومی و اقتصاد خلاق مورد توجه قرار گیرد.

وی در پایان به ایجاد دبیرخانه تخصصی دیپلماسی صنایع فرهنگی در پارک ملی علوم و فناوری‌های نرم و صنایع فرهنگی اشاره کرد و افزود: این نهاد مأموریت دارد تا هماهنگی میان بازیگران مختلف را ایجاد کرده، صادرات فرهنگی را توسعه دهد، قدرت نرم ایران را تقویت کند و ظرفیت‌های فرهنگی را به فرصت‌های اقتصادی و بین‌المللی تبدیل نماید. آینده قدرت کشورها تنها در اقتصاد و سیاست تعریف نمی‌شود؛ بلکه فرهنگ و خلاقیت به یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌های اقتدار ملی تبدیل شده‌اند. این تعامل دوسویه می‌تواند زمینه‌ساز شکل‌گیری الگویی نوین از توسعه مبتنی بر فرهنگ، خلاقیت و قدرت نرم برای جمهوری اسلامی ایران باشد.

در پایان، از همه دستگاه‌ها، سازمان‌ها و فعالان اکوسیستم صنایع فرهنگی و خلاق و همچنین نهادهای موثر در دیپلماسی برای همکاری با این دبیرخانه دعوت به عمل آمد.