داستان تلخ کارگران روزمزد در ایران

کارگران روزمزد در ایران، با وجود نقش کلیدی در چرخه تولید، از کمترین حمایت‌های قانونی برخوردارند. این گروه که عمدتاً در بخش‌های غیررسمی فعالیت می‌کنند، نه بیمه دارند، نه سنوات و نه امنیت شغلی. خلأهای قانونی، سوءاستفاده کارفرمایان و نبود نظارت کافی، زندگی آن‌ها را به حاشیه رانده است.

خلأهای قانونی، پاشنه آشیل کارگران

قانون کار ایران به ظاهر از همه کارگران حمایت می‌کند، اما در عمل، کارگران روزمزد در بخش‌های غیررسمی از مزایایی مانند بیمه، عیدی و سنوات محرومند. به گفته سمیه گلپور، رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران ایران، حتی کارگران رسمی هم در پیگیری حقوقشان با مشکلات عدیده‌ای مواجهند، چه برسد به کارگران روزمزد که عملاً از نظارت قانونی بی‌بهره‌اند. این خلأها باعث شده کارفرمایان با سوءاستفاده از شرایط، حقوق اولیه این کارگران را نادیده بگیرند.

سوءاستفاده کارفرمایان در سایه رکود اقتصادی

بسیاری از کارفرمایان با بهانه‌هایی مثل رکود اقتصادی یا سخت‌گیری‌های بیمه‌ای، کارگران را به‌صورت روزمزد استخدام می‌کنند تا از پرداخت مزایا شانه خالی کنند. این رویکرد، فشار مضاعفی بر کارگرانی وارد می‌کند که در شرایط گرانی و تورم، به سختی معاش خانواده خود را تأمین می‌کنند. کارگران روزمزد حتی در روزهای تعطیل رسمی، مانند جمعه، از حقوق قانونی برخوردار نیستند.

عدم امنیت شغلی و تعلل در تعیین دستمزد

نبود قراردادهای رسمی، کارگران روزمزد را در بلاتکلیفی نگه داشته است. آن‌ها نمی‌دانند ماه آینده کار خواهند داشت یا نه. این ناامنی، انگیزه و بهره‌وری آن‌ها را کاهش داده و به ضرر اقتصاد کشور تمام می‌شود. بر اساس مصوبه شورای عالی کار، دستمزد روزانه کارگران در سال ۱۴۰۴ به ۳۴۶,۳۶۵ تومان رسیده، اما مشاهدات میدانی نشان می‌دهد کارگران روزمزد در شهرهای بزرگ بین ۸۰۰,۰۰۰ تا ۱,۰۰۰,۰۰۰ تومان دریافت می‌کنند—آن هم در صورتی که کاری باشد.

بیمه، رویایی دور برای کارگران روزمزد

قانون بیمه کارگران ساختمانی از سال ۱۳۵۲ وجود دارد، اما اجرای آن با مشکلات جدی مواجه است. کارگران باید ۷ درصد حق بیمه را پرداخت کنند و مابقی بر عهده کارفرما و دولت است. با این حال، دولت سال‌هاست که سهم خود را نپرداخته و سازمان‌های بیمه‌گر نیز نظارت موثری ندارند. نتیجه؟ بیمه کارگران روزمزد گاه برقرار می‌شود و گاه قطع، و این چرخه معیوب ادامه دارد.

ایمنی و بهداشت، غایب بزرگ

کارگران روزمزد نه تنها از بیمه محرومند، بلکه ایمنی و بهداشت محیط کارشان نیز نادیده گرفته می‌شود. بسیاری از آن‌ها به دلیل نیاز فوری به درآمد، بدون تجهیزات ایمنی در شرایط خطرناک کار می‌کنند. گلپور می‌گوید: «کارگران روزمزد فقط به فکر سیر کردن شکم خانواده‌شان هستند و ایمنی برایشان اولویت ندارد.»

نیاز به اصلاحات فوری

برای بهبود وضعیت کارگران روزمزد، نیاز به اصلاحات قانونی، نظارت دقیق‌تر و برخورد با سوءاستفاده‌های کارفرمایان است. ایجاد سازوکارهای حمایتی می‌تواند این قشر را از حاشیه به متن بیاورد. کارگران روزمزد نه تنها نیروی کار کشور را تأمین می‌کنند، بلکه با تلاششان به رونق اقتصادی کمک می‌کنند. وقت آن است که قانون، حامی واقعی آن‌ها باشد.