راهبردهای سلامت روان در شرایط جنگی؛ از مثبت‌اندیشی تا پذیرش مسئولیت

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها؛ استرس مزمن، ترس، احساس ناامیدی و ناامنی، اضطراب درباره آینده و دیگر آسیب‌ها از جمله تجربه‌های روزانه هر فرد در شرایط جنگی و چالش‌های جدی و فشارهای روانی است که در شرایط بحران و وقایع ناگوار، سلامت روان افراد جامعه را تهدید می‌کند. اکنون که کشور عزیزمان متأسفانه آماج حملات وحشیانه و جنایتکارانه دشمن متخاصم آمریکایی صهیونی قرار گرفته و روزهای پرتلاطمی خاصه در شهرهایی همچون تهران بر هموطنان ما می‌گذرد، مراقبت و حفاظت از سلامت روان در کنار توجه به ضروریات مراقبت از جان بسیار حائز اهمیت است.

توجه به پروتکل‌های مراقبت از سلامت و امنیت روان در شرایط بحرانی با هدف تقویت تاب‌آوری افراد جامعه و تقلیل پیامدهای منفی در شرایط فعلی باید مورد توجه خانواده‌ها خاصه پدران و مادران قرار گیرد تا با آگاهی کامل، این دستورالعمل‌ها را نسبت به کودکان و فرزندان و البته سالخوردگان رعایت کنند و از تبعات سوء جنگ بر روح و روان عزیزان خود بکاهند.

به همین منظور در گفتگو با یک مشاور و روانپزشک در چهارمحال و بختیاری، به این پرسش پرداختیم که مهم‌ترین راهبردهای مراقبت از سلامت روان در شرایط کنونی این جنگ تحمیلی، چیست؟ دکتر احمد کرمی، متخصص اعصاب و روان، مشاور و روانپزشک و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی استان چهارمحال و بختیاری در این گفتگو با ما همراه شده است.

وجوه مشترک افراد جامعه در شرایط جنگی

کرمی در گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اینکه قرارگیری جامعه در مقابل یک دشمن مشترک باعث ایجاد وجوه مشترک متعدد بین آحاد مردم ایجاد می‌شود، اظهار کرد: افراد جامعه در چنین شرایطی، دغدغه‌ها و نگرانی‌ها، آرزوها، اهداف، شادی‌ها و غم‌های مشخص و همسانی را در کنار یکدیگر تجربه کرده و همدیگر را بهتر درک می‌کنند.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد با ذکر اینکه درک متقابل افراد باعث تقویت همدلی در جامعه و در نتیجه، حال خوش افراد می‌شود، ادامه داد: اعضای خانواده و تک‌تک افراد جامعه باید در این شرایط بحرانی تلاش بیشتری برای همدلی و درک یکدیگر داشته باشند تا هم حال خود و هم دیگران را بهبود بخشند.

کرمی تلاش دشمن برای به هم ریختن امنیت و سلامت روان و شکستن مقاومت مردمی را بخشی از فرآیند جنگ دانست و افزود: یکی از حربه‌های اصلی دشمن ایجاد حس یأس و ناامیدی در جامعه است چرا که ناامیدی نسبت به آینده می‌تواند باعث افسردگی، کوتاه آمدن و متوقف شدن انسان شود که منجر به بد شدن حال افراد جامعه خواهد شد.

این مشاور و روانپزشک افزود: افراد باید دقت کنند ضمن پرهیز از تأثیرپذیری از این اخبار و گزارش‌های ناامیدکننده، خود و خانواده و جمع اطرافشان را از معرض این فضای القا کننده ناامیدی مصون نگه دارند و اجازه ندهند دشمن به اهدافش برسد.

کرمی القای حس ناامنی در جامعه را دیگر تلاش دشمن برای ضربه زدن به جامعه عنوان کرد و توضیح داد: زمانی که دشمن بتواند ناامنی را چه در ذهن افراد و چه در واقعیت به منصه ظهور برساند و گسترش دهد، افراد قطعاً حال خوبی نخواهند داشت و احتمال شکست چنین مردمی بیشتر است. بنابراین تک‌تک ما وظیفه داریم به ایجاد حس امنیت و آرامش خود و اطرافیان کمک کنیم.

پرهیز از اخبار و گزاره‌های ناامید کننده

متخصص اعصاب و روان ادامه داد: در این راستا افراد باید از هر فضای ناامیدکننده که مثلاً با دیدن فیلم‌ها، عکس‌ها، اخبار و … ممکن است ایجاد شود، حذر کنند تا این حس ناامیدی و ناامنی بروز نیابد. برعکس، افراد باید به سمت هر عامل امیدبخش و القا کننده امنیت و آرامش سوق یابند چرا که این حس امیدواری، آرامش و امنیت نقشی اساسی در سلامت روان جامعه دارد.

کرمی تقویت قدرت تاب‌آوری را یکی از عوامل تضمین کننده سلامت روان در شرایط جنگی دانست و تأکید کرد: تاب‌آوری یعنی آنکه انسان در شرایط دشوار بحرانی، سطح تحمل خود را بالا ببرد و بتواند این شرایط را طاقت بیاورد.

این روانپزشک با تصریح اینکه افراد در شرایط مختلف سطح تاب‌آوری متفاوتی دارند، افزود: هر چقدر قدرت تاب‌آوری را بالاتر ببریم، می‌توانیم سلامت روان خودمان را بهتر تضمین کنیم.

کرمی تمرین کردن را از راهکارهای دم دستی ارتقای تاب‌آوری برشمرد و ادامه داد: هر فرد باید بتواند تجربه‌های موفق قبلی خود را جمع کند، دیدگاه‌های شناختی غلط را نسبت به حوادث اصلاح کند و در این راستا به تمرین‌های کوچک روی بیاورد و بتدریج، قدرت تاب‌آوری خود و اطرافیان را بالا ببرد.

کرمی یادآور شد: انعطاف‌پذیری یکی از ویژگی‌های خوب روانی برای مواجهه بهتر با شرایط جنگی است با این توضیح که هر چقدر انسان بتواند در برخورد با شرایط منعطف‌تر باشد، راحت‌تر با این بحران کنار می‌آید و سلامت روان او تضمین می‌شود. انسان باید یاد بگیرد و قادر باشد بنا به اقتضائات زمانی و مکانی، سبک زندگی خود را با شرایط جدید وفق دهد تا در مواجهه با بحران‌ها آسیب کمتری ببیند.

اهمیت تمرکز افراد بر اینجا و اکنون

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد بر اهمیت تمرکز افراد بر اینجا و اکنون تأکید و بیان کرد: افراد هرچقدر بتوانند فکر خود را بر زمان حال متمرکز کرده و از گذشته و آینده دور نگه دارند، حال بهتری در شرایط جنگی خواهد داشت. پدر یا مادری که با کودک خود بازی می‌کند، باید فارغ از آنچه در گذشته یا آینده واقع شده یا می‌شود، متمرکز بر کارش شود تا از اکنون به نحو احسن استفاده کند.

کرمی افزود: هر چقدر فردی بر اکنون خود متمرکز شود و خود را از شرایط پیچیده آینده و گذشته رهایی بخشد، به سلامت روان خود کمک بیشتری کرده است. ذهن هر انسان ظرفیت مشخصی برای هیجانات دارد که اگر از حد بگذرد، سلامت روانی و فکری انسان نیز آسیب خواهد دید.

این مشاور و روانپزشک با تصریح اینکه انسان موجودی اجتماعی بوده و فردگرا و گوشه‌گیر نیست، گفت: در شرایط بحرانی و جنگی هر چقدر بتوانیم تعاملات اجتماعی خاصه با افراد همفکر را افزایش بدهیم، با تخلیه انرژی‌های مضر و جذب انرژی مثبت، مواجهه راحت‌تری با شرایط بحرانی خواهیم داشت؛ لذا تشکیل جمع‌های خودمانی و دورهمی‌های صمیمانه با اقوام و دوستان و آشنایان در این شرایط توصیه می‌شود.

مثبت‌اندیشی از مولفه‌های اساسی روان‌درمانی است

کرمی با یادآوری اینکه مثبت‌اندیشی از مولفه‌های اساسی روان‌درمانی است، ادامه داد: متأسفانه هر اتفاقی که در زندگی اغلب ما می‌افتد به جنبه‌های منفی بیشتر از ابعاد مثبت آن توجه می‌کنیم در حالی که نگرش مثبت به زندگی، باعث خواهد شد که فرد در حوادث ناگوار، از نکات منفی چشم بپوشد و نکات مثبت را کشف کند تا آزار کمتری ببیند و امیدوار شود.

وی احساس وظیفه و مسئولیت را از دیگر عوامل مؤثر تامین سلامت روان در شرایط جنگی و ناگوار دانست و اظهار کرد: هر انسان مسئولیت‌پذیر بنا به توانمندی و تخصص یا سواد و شغل خودش خود می‌تواند گوشه‌ای از کار را بگیرد و کمکی به بهبود شرایط داشته باشد.

کرمی با تأکید بر اینکه هر کدام از ما باید بگردیم و رسالت خودمان را نسبت به خانواده و جامعه پیدا کنیم، ادامه داد: کمک به دیگران و حس مسئولیت‌پذیری باعث رضایت درونی انسان می‌شود و این مهم منجر به ایجاد نشاط و شعف درونی در فرد خواهد شد. یعنی فردی که با کار و توانایی و ظرفیت خودش حس کند سهمی در کمک به دیگران در این شرایط دارد، قطعاً شاداب‌تر و بانشاط‌تر بوده و از سلامت روان در این شرایط بهره‌مند است.

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد با تصریح اینکه ترس در شرایط جنگی امری عادی و معمول است، بیان کرد: این ترس گاهی واقعی اما اکثر مواقع، غیرواقعی است و از روی ناآگاهی و عدم احاطه بر موضوعات شکل می‌گیرد.

مشاور و روانپزشک در چهارمحال و بختیاری افزود: زمانی که فرد درک کافی را از شرایط موجود نداشته باشد به خیال‌پردازی روی آورده و از تصورات خیالی خود دچار ترس و نگرانی می‌شود، یعنی به جای تفکر صحیح و منطقی، به قوه خیال خود اجازه می‌دهد هر تصویری را پرورش دهد و انسان دچار نگرانی شود.