بومی‌سازی سامانه کنترل کشتی؛ عبور از وابستگی به غول‌های فناوری ‌دریایی

به گزارش خبرنگار مهر، صنایع دریایی ایران در سال‌های اخیر با چالش‌های متعددی در حوزه تجهیزات کنترل و مانیتورینگ کشتی‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کنند.

بر اساس آمار منتشر شده از سوی مرکز مطالعات و پژوهش‌های صنایع دریایی و سازمان بنادر و دریانوردی، بیش از ۸۵ درصد از سیستم‌های کنترل مخازن کشتی‌های نفتکش و حمل مواد شیمیایی کشور پیشتر از برندهای خارجی مانند Kongsberg نروژ، Saab فنلاند و Honeywell آمریکا تأمین می‌شد. با گسترش تحریم‌های بین‌المللی و محدودیت‌های دسترسی به خدمات فنی و قطعات یدکی، این وابستگی به یک تهدید راهبردی برای تداوم صادرات محصولات پتروشیمی تبدیل شد. به‌گفته مرکز ملی استراتژی فناوری دریایی، سالانه بالغ بر ۲۰۰ میلیارد تومان صرف واردات قطعات و خدمات این تجهیزات می‌شود که نبود جایگزین داخلی، آن را به یک چالش امنیتی-اقتصادی جدی بدل کرده است.

عبور از انحصار فناوری‌های دریایی

در چنین بستری، شرکت پتروشیمی زاگرس با طراحی و ساخت سامانه کنترل و مانیتورینگ یکپارچه بارگیری و تخلیه مخازن کارگو و بالاست (VRCS)، گامی بلند در مسیر خودکفایی فناورانه و استقلال صنعتی برداشته است. این سامانه که با الهام از فناوری K-Chief شرکت Kongsberg نروژ توسعه یافته، یکپارچه‌سازی هوشمندانه‌ای از سخت‌افزار و نرم‌افزار است؛ به‌گونه‌ای که پمپ‌ها، شیرآلات (ولوها)، سنسورها و کنترلرها را با زبانی مشترک هماهنگ کرده و عملیات بارگیری و تخلیه متانول در کشتی‌ها را با حداکثر دقت، ایمنی و سرعت ممکن می‌سازد.

تولید فناورانه؛ فراتر از بازسازی ساده

آنچه این دستاورد را متمایز می‌کند، صرفاً بازتولید یک فناوری نیست، بلکه خلق محصولی فراتر از نمونه‌های خارجی با تلفیق دانش مهندسی مکانیک، سیالات، کنترل، الکترونیک و فناوری‌های دریایی است. این سامانه، نمونه‌ای بارز از تولید فناورانه محسوب می‌شود که مرزهای خودکفایی صنعتی ایران را جابه‌جا کرده است.

سامانه جدید به‌گونه‌ای طراحی شده که تمامی اجزا (از نرم‌افزار مرکزی گرفته تا سنسورها و PLCها) قابل توسعه، تعمیر و جایگزینی با تجهیزات داخلی هستند. این ویژگی مهم‌ترین تفاوت آن با نمونه‌های خارجی است. در شرایط بحرانی یا هنگام سرویس، سیستم بدون توقف عملیات کشتی قابل تعمیر و راه‌اندازی است؛ این ویژگی در نسخه‌های خارجی وجود نداشت. همچنین امکان ارتقا، تعمیر و سرویس در داخل کشور بدون نیاز به تجهیزات خاص خارجی، افزایش دقت و قابلیت مانیتورینگ هم‌زمان تمام مخازن کارگو و بالاست، طراحی ویژه برای عملکرد ایمن در محیط‌های انفجاری و دریایی، قابلیت سرویس و راه‌اندازی در حین عملیات کشتی (Fitness for Service) و کاهش زمان توقف کشتی‌ها و تداوم صادرات محصولات پتروشیمی از مهم‌ترین مزیت‌های این محصول هستند.

قابلیت تعمیر بدون توقف کشتی؛ برگ برنده سامانه ایرانی

نمونه‌های خارجی این سامانه نظیر Kongsberg و Saab سال‌ها در انحصار چند شرکت محدود بودند، اما اکنون نسخه ایرانی، نه تنها آن‌ها را بازآفرینی کرده، بلکه از نظر انعطاف‌پذیری، پایداری و قابلیت ارتقا، گامی فراتر نهاده است. این پروژه در دو محور مهم استراتژیک جایگاه دارد: افزایش تاب‌آوری صنعتی در برابر تحریم‌ها و ایجاد مزیت رقابتی برای شرکت‌های کشتیرانی و کشتی‌سازی. با توجه به محدودیت دسترسی به خدمات فنی از سوی شرکت‌های خارجی به دلیل تحریم‌ها، این پروژه به عنوان یک راه‌کار مؤثر برای افزایش تاب‌آوری و استقلال صنعت دریایی کشور مطرح است. تحقق این پروژه باعث می‌شود تا در شرایط اضطراری نیز تداوم عملیات کشتی‌ها بدون وابستگی خارجی تضمین شود. طبق گزارش ۱۴۰۲ مرکز مطالعات صنایع دریایی، با توجه به تحریم‌های نفتی، حداقل ۳۰ درصد از زمان عملیات کشتی‌ها به دلیل مشکلات فنی و وابستگی به قطعات خارجی هدر می‌رود که این سامانه می‌تواند آن را به شدت کاهش دهد.

کاهش ۳۰ درصدی توقف کشتی‌ها در سایه خودکفایی

از آنجا که یکی از نقاط گلوگاهی در عملیات کشتی‌ها، وابستگی به خدمات سیستم کنترل و مانیتورینگ خارجی است، اجرای موفق این پروژه باعث کاهش هزینه‌های تعمیرات، افزایش سرعت واکنش در مواقع خرابی و ارتقای قابلیت اطمینان سیستم‌های حیاتی کشتی می‌شود. همچنین بومی‌سازی این سامانه، علاوه بر رفع نیاز حیاتی ناوگان صادرات متانول زاگرس، اکنون قابلیت نصب بر روی کشتی‌های دیگر شرکت، ناوگان کشتیرانی جمهوری اسلامی و نفت‌کش‌های ملی را نیز دارد.