چالش‌های توسعه گردشگری در کشور

این پرسش، نقطهٔ آغاز بررسی ماست؛ مسئله‌ای که ریشه در مجموعه‌ای از کمبودهای ساختاری، تصمیم‌سازی پراکنده و واکنش‌های مقطعی دارد. در این مطلب با شش مانع کلیدی روبه‌رو می‌شویم: نارسایی زیرساخت‌ها، فقدان برنامه‌ریزی بلندمدت، کمبود سرمایه‌گذاری هدفمند، مسائل امنیتی، ضعف در تبلیغات بین‌المللی و کاستی‌ها در مدیریت بحران. اما صرف فهرست کردن مشکل کافی نیست — باید دید چگونه اقتصاد، سیاست و مدیریت محلی با هم تعامل می‌کنند و الگوهای سفر داخلی را شکل می‌دهند.

با نگاهی به وضع زیرساخت‌های حمل‌ونقل و اقامت، تأثیر شوک‌های اقتصادی-سیاسی بر تقاضا، اهمیت آمار و داده در تصمیم‌گیری و نقش آموزش و نمایشگاه‌ها در انتقال تجربه، این متن تلاش می‌کند راه‌حل‌های چندبخشی و عملیاتی را پیشنهاد کند. اگر به دنبال درک عمیق‌تر از چالش‌های گردشگری داخلی، وضعیت گردشگری ایران در ۱۴۰۴ و راهکارهایی مثل دیجیتال‌سازی خدمات، بسته‌های مالی خرد و مکانیزم‌های حمایتی هستید، ادامهٔ مقاله مسیر روشنی پیش رو می‌گذارد. خواندن ادامهٔ مطلب به شما کمک می‌کند بدانید کدام اقدامات فوری می‌تواند توسعه پایدار گردشگری را تسریع کند.

چرا توسعه گردشگری در کشور کند است؟ ۶ مانع که باید بشناسیم

صنعت گردشگری ایران با منابع طبیعی و تاریخی فراوان روبه‌رو است اما رشد آن عقب‌تر از ظرفیت‌ها جلو می‌رود و این مسئله از مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری سرچشمه می‌گیرد؛ مهم‌ترین آنها را می‌توان زیرساخت‌های ناکافی، فقدان برنامه‌ریزی بلندمدت، کمبود سرمایه‌گذاری هدفمند، مسائل امنیتی، ضعف تبلیغات بین‌المللی و ناتوانی در مدیریت بحران دانست. تحلیل داده‌های منتشرشده در گزارش‌های داخلی نشان می‌دهد که مشکلات صنعت گردشگری در ایران هم‌زمان ماهیتی اقتصادی، اجتماعی و مدیریتی دارد و هر راه‌حل باید چندبخشی طراحی شود. برای نمونه، نبود آمار دقیق گردشگران در سطح مناطق روستایی و شهری مانع تصمیم‌سازی مبتنی بر واقعیت می‌شود و سیاست‌های پراکنده سرمایه‌گذاری را تشدید می‌کند. تجربه‌های موفق منطقه‌ای مانند پروژه‌های گردشگری محیط‌زیستی در برخی استان‌ها نشان می‌دهد که با ترکیب حمایت مالی و توانمندسازی محلی می‌توان اثرات مثبت سریع‌تری مشاهده کرد؛ اما برای تعمیم این دستاوردها به سطح ملی لازم است الگوهای بودجه‌ریزی و سنجه‌های عملکرد مشخص شوند تا سیاست‌ها از وضعیت واکنشی به وضعیت پیش‌بینی‌کننده منتقل شوند.

اگر به دنبال مطالب مشابه دیگری هستید، به سایت اقتصاد فارسی حتما سربزنید.

ضعف در زیرساخت و هزینه‌های فرصت توسعه محلی

عدم توجه همزمان به راه، اقامت، آب و فاضلاب و خدمات بهداشتی باعث شده که بهره‌برداری از جاذبه‌ها با محدودیت روبه‌رو باشد؛ به‌عبارتی اجزای زیرساخت‌های گردشگری ایران به صورت جزیره‌ای توسعه یافته‌اند و هم‌افزایی لازم وجود ندارد. در بسیاری از روستاهای هدف گردشگری، سهم اشتغال مستقیم از درآمد گردشگری محدود یا ناپایدار است که ریشه در فقدان شبکه‌های تأمین و بازارگردانی دارد؛ این مسأله وقتی مهم‌تر می‌شود که بدانیم بیش از 61.28 درصد جمعیت کشور در مناطق روستایی یا نیمه‌روستایی زندگی می‌کنند و توسعه روستایی‌محور می‌تواند محرک بزرگی باشد. سرمایه‌گذاری در ناوگان حمل‌ونقل محلی، افزایش استانداردهای اقامت و ایجاد مشوق برای بهره‌مندی کسب‌وکارهای کوچک محلی از جریان گردشگر سه اقدام فوری است که می‌تواند هزینه‌های فرصت را کاهش دهد. به‌علاوه، طراحی بسته‌های مالی خرد برای راه‌اندازی اقامتگاه‌های بوم‌گردی و تسهیل دسترسی آنها به سامانه‌های فروش اینترنتی نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری درآمدی خواهد داشت.

پیوند اقتصاد و سفر: چگونه بحران‌ها بازار گردشگری را جابه‌جا می‌کنند

«تاثیر اقتصاد بر گردشگری» به‌صورت مستقیم و میان‌مدت قابل مشاهده است؛ نوسانات نرخ ارز، سیاست‌های مالی و شوک‌های امنیتی همگی تقاضا و هزینه سفر را تغییر می‌دهند. نمونه‌ای عینی از این هم‌پوشانی در سال 1404 رخ داد که شروع ناگهانی جنگ ۱۲ روزه بین تهران و اسرائیل، موجب لغو گسترده سفرها و کاهش فوری اشغال هتل‌ها در شهرهایی نظیر مشهد و مقاصد شمالی شد؛ این فشار هزینه‌های ثابت بنگاه‌های گردشگری را افزایش داد و بسیاری از کسب‌وکارها را به سمت کاهش خدمات یا تعطیلی موقت برد. افزایش قیمت بلیط‌ها و کرایه‌ها در پی افزایش تقاضا برای فرار از مناطق بحران‌زده و نیز کنسل شدن پروازها مواردی هستند که نشان می‌دهند شوک‌های اقتصادی-سیاسی می‌تواند الگوی سفر داخلی را به‌سرعت تغییر دهد. برای کاهش آسیب‌پذیری، توسعه ابزارهای بیمه گردشگری، صندوق‌های جبران خسارت و سناریوهای مالی اضطراری برای فعالان حوزه ضروری است تا توان ادامه کسب‌وکارها حفظ شود و بازگشت تقاضا به بازار سریع‌تر انجام پذیرد.

امنیت و مدیریت بحران؛ بستر یا مانع برای رونق سفر داخلی

امنیت فیزیکی و روانی گردشگران مولفه‌ای تعیین‌کننده در انتخاب مقصد است و ناترازی میان واقعیت‌های محلی و تصویر عمومی می‌تواند سفرها را متوقف کند. برای مثال، ترس گسترده مسافران از سفر هوایی در شرایط بحران یا نگرانی از حضور در مناطق نزدیک مناطق درگیری موجب شده که تقاضا به سمت مقاصد امن‌تر و کوتاه‌مدت تغییر یابد که این انتقال فشارهای جدیدی بر جاده‌ها و اقامتگاه‌های خاص وارد می‌آورد. مقابله با این نوع چالش‌های گردشگری داخلی باید شامل بهبود اطلاع‌رسانی در لحظه، هماهنگی میان دستگاه‌های امنیتی و نهادهای گردشگری، و ایجاد پروتکل‌های واکنش سریع برای کسب‌وکارها باشد. آموزش نیروهای محلی برای مدیریت بحران و ارائهٔ راهنمایی‌های عملی به گردشگران در قالب برنامهٔ کاربردی و کانال‌های رسمی می‌تواند اطمینان مسافر را افزایش دهد و از تصمیمات هیجانی مانند کنسلی دسته‌جمعی سفر جلوگیری کند.

نقش نمایشگاه‌ها، آموزش و جامعه محلی در تولید راه‌حل

نمایشگاه‌های تخصصی و رویدادهای هم‌اندیشی ظرفیت مهمی برای انتقال تجربیات و معرفی راهکارهای نوآورانه دارند؛ مدیران اجرایی از جمله مصطفی فاطمی بر ضرورت برگزاری این رویدادها تأکید کرده‌اند و رسانه‌ها نیز نقش پل ارتباطی میان سیاست‌گذار، فعالان صنعتی و سرمایه‌گذاران را ایفا می‌کنند. گفت‌وگویی که رسانه اقتصاد فارسی با مدیرکل توسعه گردشگری داخلی منتشر کرد، نشان می‌دهد نمایشگاه‌ها می‌توانند به شناسایی خلأهای زیرساختی و نمونه‌برداری از مدل‌های موفق استانی کمک کنند. علاوه بر این، آموزش و توانمندسازی جامعه محلی برای ارائه خدمات باکیفیت و مدیریت تجربه گردشگر، یکی از کم‌هزینه‌ترین اما اثرگذارترین راهکارها است. ایجاد کارگاه‌های مهارتی در حوزه میزبانی، بازاریابی دیجیتال و استانداردسازی خدمات محلی باعث می‌شود منافع اقتصادی سفر در سطح محلی توزیع شود و انگیزه حفظ منابع فرهنگی و طبیعی افزایش یابد.

چگونه الگوهای سیاست‌گذاری را تغییر دهیم تا گردشگری ایران 1404 به رشد پایدار نزدیک‌تر شود

برای اصلاح روند توسعه لازم است سیاست‌گذاری از واکنشی به استراتژیک تغییر یابد؛ طراحی نقشه راه ملی با اهداف کمّی کوتاه‌‌مدت و بلندمدت، ایجاد مشوق‌های مالی برای نوسازی هتل‌ها و حمل‌ونقل، و تدوین طرح‌های حمایتی برای مناطق کم‌برخوردار از جمله اقدامات ضروری هستند. سرمایه‌گذاری در دیجیتال‌سازی خدمات گردشگری، تقویت جایگاه مقصد و بهره‌گیری از رسانه‌ها مانند رسانه اقتصاد فارسی برای اطلاع‌رسانی هدفمند می‌تواند تصویر خارجی ایران را اصلاح کند و بازارهای هدف را مجدداً جذب نماید. به‌علاوه، ترکیب مکانیزم‌های تشویقی برای بخش خصوصی با الزامات محیط‌زیستی و فرهنگی موجب خواهد شد توسعه اقتصادی با حفاظت منابع همراه گردد. پیشنهادهای اجرایی شامل راه‌اندازی صندوق بیمه گردشگری، تطبیق استانداردهای اقامتی با نمونه‌های بین‌المللی، و تشکیل کنسرسیوم‌های منطقه‌ای متشکل از سازمان‌های محلی، کسب‌وکارها و نهادهای مالی است تا ظرفیت‌های بالقوه با برنامه‌ریزی و بودجه‌ریزی منظم فعال شوند.

مقالات مشابه بیشتری را از اینجا بخوانید.

گذار از واکنش به راهبری: مسیر عملی برای شکوفایی گردشگری داخلی

برای اینکه ظرفیت‌های طبیعی و تاریخی کشور به فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی تبدیل شود، لازم است اجزا — زیرساخت، سیاست‌گذاری، سرمایه‌گذاری، امنیت و توانمندسازی محلی — به‌عنوان یک سامانه هماهنگ دیده شوند نه پروژه‌های پراکنده. اولین نتیجهٔ این نگاه این است که داده‌محوری و نقشه‌راه ملی با معیارهای عملکردی باید مبنای هر تصمیم باشد تا منابع به‌جا و مؤثر توزیع شوند. گام‌های عملی بعدی شامل: ۱) ایجاد صندوق‌های بیمه و ذخیرهٔ بحران برای بنگاه‌های گردشگری، ۲) تسهیل بسته‌های مالی خرد و اتصال اقامتگاه‌های بوم‌گردی به سامانه‌های دیجیتال، ۳) پیاده‌سازی سامانه‌های اطلاع‌رسانی لحظه‌ای و پروتکل‌های هماهنگ امنیتی، ۴) سرمایه‌گذاری هدفمند در حمل‌ونقل محلی و زیرساخت‌های بهداشتی، و ۵) تقویت نمایشگاه‌ها و آموزش‌های مهارتی برای جامعه میزبان است. این اقدامات هم‌زمان هزینه‌های فرصت را کاهش می‌دهد، تاب‌آوری اقتصاد محلی را بالا می‌برد و امکان بازیابی سریع بازار پس از شوک‌ها را فراهم می‌آورد. اگر اجرای این بسته‌های هماهنگ را به‌سرعت آغاز کنیم، گردشگری ایران ۱۴۰۴ می‌تواند نه فقط بازگشت به سطح قبل، بلکه پایهٔ رشد پایدار و حفظ میراث ملی شود — فرصتِ امروز، سرمایهٔ فردای کشور است.

منبع :

eghtesadsalamat