راه‌آهن ایران؛ تقاطع سنت و مدرنیته، اما در مسیر تحول

به گزارش بازار، اگرچه پیشینه احداث و بهره‌برداری موفق نخستین راه‌آهن در ایران به دوره قاجار و سال ۱۲۲۷ خورشیدی (۱۸۴۸ میلادی) از رشت به بندر پیربازار و بندر انزلی بازمی‌گردد که بقایای آن همچنان در مسیر رشت به پیربازار با یک لکوموتیو بخار در محوطه اداره کل بنادر استان گیلان وجود دارد، اما تحقق کامل این آرزوی ملی تا سال ۱۳۰۶ به طول انجامید.

در سال ۱۳۰۶، قرارداد نقشه‌برداری برای احداث خطوط راه‌آهن با کنسرسیومی متشکل از کمپانی آمریکایی یولن و شرکت‌های آلمانی فیلیپ هولتسمان – ویولیوس برگر و زیمینس باواونیون به بهای هر کیلومتر حداکثر ۳۶۸ تومان بسته شد.

بهره‌برداری کامل از راه‌آهن سراسری ایران در سال۱۳۱۴ آغاز شد و علی منصور، وزیر راه و شهرسازی وقت، در دوازدهم مرداد ۱۳۱۴ لایحه‌ای برای تشکیل مؤسسه راه‌آهن دولتی کشور به تصویب مجلس شورای ملی رساند تا از اول مهر ۱۳۱۴ «نگاهداری و به‌کارانداختن همه اموال و اثاثیه و ابنیه و وسایل نقلیه و ساختمان‌های فنی متعلق به خطوط آهن و کشتیرانی دریاچه ارومیه» را به‌عهده بگیرد.

از آن زمان تاکنون، به‌ویژه در دوره پس از انقلاب اقدامات زیادی برای توسعه ریلی در کشور انجام شد، به طوری که به گفته مسئولان، هم‌اکنون سه هزار و ۵۲۶ کیلومتر ریل‌گذاری جدید در کشور در حال اجراست.

هم‌اکنون در کشور ۱۵ هزار و ۷۵۴ کیلومتر ریل‌ در حال بهره‌برداری است که نقش جابه‌جایی بار و مسافر را به اندازه کافی به عهده دارند.

همچنین نزدیک به چهار هزار و ۱۸۹ کیلومتر ریل‌گذاری جدید در حال مطالعه است که این امر نشان‌دهنده عزم جدی دولت برای ساخت زیرساخت‌های حمل و نقل به خصوص حمل ونقل ریلی است.

با این حال، مکانیسم ساخت و توسعه راه آهن در کشور با وجود قدمت ۱۰۰ ساله، نیازمند تحول است تا از راه آهن‌سازی سنتی فاصله بگیریم.

در این زمینه جبارعلی ذاکری، مدیرعامل راه آهن ضمن اذعان به نقاط قوت و ضعف صنعت ریلی و لزوم تحول در فعالیت‌ها، معتقد است که با وجود پیشرفت‌های تکنولوژیکی و سرمایه‌گذاری‌های صورت گرفته در دو دهه اخیر، هنوز هم برخی فعالیت‌ها در این صنعت به صورت سنتی مدیریت می‌شود.

وی در عین حال گفت: این در حالی است که سامانه‌های هوشمند پیشرفته‌ای در راه‌آهن وجود دارد و مرکز کنترل ترافیک کشور به لحاظ فناوری در سطح بالایی است.

معاون وزیر راه و شهرسازی ادامه‌داد: با این حال، برنامه‌ریزی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی و تخصیص منابع همچنان نیازمند بهبود است.

وی به طور نمونه از پیگیری پروژه برقی‌سازی خط آهن تهران- مشهد خبر داد و ابراز امیدواری کرد که با انجام مقدمات لازم، این پروژه به‌زودی وارد مرحله عملیاتی شود.

ذاکری همچنین به راه‌آهن سریع‌السیر تهران- قم- اصفهان به عنوان یکی از مهمترین پروژه‌های حمل‌ونقل ریلی کشور اشاره کرد و گفت: گرچه ساخت آن از سال ۱۳۸۹ آغاز شده، اما از آن زمان تاکنون فراز و نشیب‌های بسیاری داشته است.

کارشناسان معتقدند تکمیل این پروژه، نقش موثری در تکمیل کریدورهای شمال – جنوب و شرق – غرب دارد و می‌تواند در مدت زمان کوتاهی مسافران زیادی را بین شهرهای تهران، قم و اصفهان جابه‌جا کند و همچنین نقش قابل توجهی در کاهش سفرهای جاده ای با خودروی شخصی، کاهش تصادفات و فوتی‌ها، کاهش مصرف سوخت و آلودگی هوا داشته باشد.

گفتنی است اصلی‌ترین دلیل اصرار بر اجرای این پروژه، موضوع انتقال فناوری و متحول‌کردن راه‌آهن‌سازی در کشور است.