هشداری از آینده؛ اوژن یونسکو جهان مدرن را به سخره می‌گیرد؟

علی نجیمی کارگردان نمایش «صندلی‌ها» که چند شبی در اسفند ۱۴۰۴ در تماشاخانه مشایخی به صحنه رفت و پس از آن و با آغاز جنگ متوقف شد در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با وضعیت اجرای فعلی این نمایش گفت: در رابطه با هر کاری که در بخش فرهنگی انجام می‌شود، نخستین جایی که آن را مختل می‌کنند، تئاتر است. ما با هر دشواری‌ که بود و با اینکه بیشتر اعضای گروه دانشجو بودند و تعطیلی‌های پیوسته زمستان مانع فعالیت درست ما می‌شد، توانستیم کار را به اجرا برسانیم و یک هفته در اسفند و تا آغاز جنگ نمایشمان را اجرا کنیم اما بعد از پایان جنگ چون بیشتر بازیگران دانشجویان شهرهای مختلف بودند و به دلیل تعطیلی دانشگاه ها در تهران حضو نداشتند و البته مشکلات دیگر نتوانستیم به اجرا ادامه دهیم.

امید به ناجی‌ای دروغین

بی‌معنایی جهان مدرن

وی با اشاره به اوژن یونسکو نویسنده رومانیایی این نمایشنامه و دلیل انتخاب متنی از او عنوان کرد: یونسکو دنیای مدرن را به سخره می‌گیرد؛ دنیایی که در آن انسان مدرن کارهایی انجام می‌دهد تا بتواند برای خودش معنا پیدا کند. اتفاقات نمایشنامه چهارصد هزار سال دیگر می‌افتد، در زمانی که چیزی از بشریت باقی نمانده است. یک پیرمرد می‌خواهد بشریت را نجات دهد اما او فقط یک آدم ساده است و نمی‌تواند.

این کارگردان تئاتر در رابطه با ویژگی‌های اجرایی این نمایش اظهار کرد: سعی شده تا شیوه ابزورد در اجرا رعایت شود. بی‌معنایی انسان امروزی را در نظر گرفته‌ایم؛ با کارهای تکراری که انجام می‌دهد و با داستان‌هایی که برای خودش می‌سازد. آنها هیچ دانشی ندارند و فقط می‌خواهند راجع به چیزی صحبت کنند، از خاطراتشان بگویند و هیچ چیز خوب دیگری در زندگیشان نیست. همه آن تکرارها را در اجرا رعایت کرده‌ایم.

هشداری از آینده

نجیمی درباره ترجمه کردن این نمایشنامه گفت: ترجمه‌های دیگر را خوانده بودم اما برخی بخش‌هایش را متوجه نشده بودم. وقتی از روی متن ترجمه شده نگاه کردم، انگار چیزی حذف شده یا کامل منتقل نشده بود. بعد از خواندن متن اصلی تازه متوجه شدم که این بخش راجع به چه چیزی حرف می‌زده و اصلاً می‌خواسته چه بگوید. برای همین ترجمه را از اول انجام دادم، حذفیات را مشخص کردم و آن سبک اجرایی را حفظ کردم تا هم حوصله تماشاگر سر نرود و هم بتوانیم پیام اصلی را به مخاطب برسانیم.

کارگردان نمایش «صندلی‌ها» در رابطه با مفهوم بی‌معنایی جهان در این نمایش اظهار کرد: به زعم من این یک هشدار از آینده است. همه چیز بر مبنای تکنولوژی بنا شده و روزمره گشته است. ماشین و هوش مصنوعی جای انسان را می‌گیرد و دیگر آدم‌ها نمی‌توانند فکر کنند، حتی نمی‌توانند حل مسئله کنند. این چیزی است که در نمایش به آن اشاره می‌شود. یک قسمت نمایش دیالوگی دارد که می‌گوید که «آدم‌ها با حرف زدن می‌توانند فکر کنند»، این غلط است. یعنی اول آدم باید فکر کند، بعد بتواند حرف بزند.

نجیمی در پایان در رابطه با فرایند تولید این نمایش گفت: بچه‌ها همه دانشجو هستند و این نمایش کار یک گروه کار اولی است. حدود چهار ماه تمرین کردیم. اول یک ماه دورخوانی کردیم، به متن رسیدیم و راجع به فلسفه‌اش صحبت کردیم. راجع به نقش‌ها صحبت کردیم، اینکه چرا دارند این کار را می‌کنند، از کجا آمده‌اند و به کجا می‌خواهند بروند. متن را خیلی دقیق کار کردیم. عوامل و بازیگران به خوانش خودشان از نقش رسیدند، تأثیر آن را گرفتند و بعد به کاراکتر رسیدند. بعد از آن هم اجرای عمومی داشتیم که متاسفانه امکان ادامه اجرا برایمان فراهم نشد.

در این نمایش امیرمهدی خانی، آتنا اسماعیلی و سینا زوبان به ایفای نقش می‌پرداختند.

در خلاصه داستان این نمایش آمده است: «پیرمرد حکاس یک سخن‌ران حرفه‌ای استخدام کرده که پیام خود را به جهانیان (البته آن‌چه از آن باقی مانده) مخابره کند. هم‌دست او، سمیرامیس کمک می‌کند برنامه سخن‌رانی را بفروشند.»