فرسودگی شغلی ماماها؛ نتیجه کمبود حمایت‌ و سیاست‌گذاری‌های ناهماهنگ

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- عاطفه وفاییان: مامایی، حرفه‌ای سرشار از احساس، مسئولیت و دقت است؛ فعالیتی که در حساس‌ترین لحظات زندگی انسان معنا پیدا می‌کند. ماما نخستین فردی است که شاهد تولد معجزه‌وار یک زندگی جدید است و با علم، تجربه و صبر خود، اطمینان و آرامش را به مادر و خانواده هدیه می‌دهد. اما پشت این لحظه‌های زیبا، دنیایی از دشواری‌ها، فشارهای روحی و جسمی نهفته است؛ چالش‌هایی که بسیاری از آن‌ها ناشی از کمبود امکانات، فرسودگی تجهیزات و نبود حمایت‌های کافی در زمینه رفاه شغلی است.

در شرایطی که نقش ماماها در حفظ سلامت زنان و خانواده غیرقابل انکار است، توجه به وضعیت کاری و رفاهی آنان ضرورتی اساسی به شمار می‌رود. فشار کاری بالا، مسئولیت‌های سنگین و مواجهه روزانه با شرایط بحرانی، از ماماها چهره‌ای فداکار و صبور ساخته است. با این حال، نبود سیاست‌های حمایتی در زمینه دستمزد، تسهیلات رفاهی، مسکن و ابزار تخصصی موجب شده که بخشی از این قشر خستگی‌ناپذیر دچار فرسودگی حرفه‌ای شوند. ارتقای جایگاه مامایی در کشور بدون توجه به این عوامل، ممکن نیست.

از سوی دیگر، تجهیزات تخصصی و فضاهای استاندارد زایشگاه نقش مستقیم در کیفیت خدمت‌رسانی و رضایت مادران دارند. نوسازی تجهیزات، تفکیک بخش‌های ویژه مادران پرخطر و استفاده از فناوری‌های نوین مانند اتاق‌های زایمان (LDR) و اپلیکیشن‌های سلامت، زمینه‌ساز تحول بزرگی در تجربه زایمان است. ترکیب رفاه شغلی با ابزارهای تخصصی نو، نه تنها موجب افزایش انگیزه و عملکرد ماماها می‌شود، بلکه ارتقای کل نظام سلامت را به دنبال دارد.

ارتقای جایگاه مامایی در گرو رفاه شغلی و تجهیزات تخصصی

حسین ابراهیمی پور، رئیس مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمی‌نژاد مشهد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ارتقای سطح مامایی در کشور نیازمند توجه جدی به رفاه شغلی ماماها و تقویت تجهیزات تخصصی این حوزه است.

رئیس مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمی‌نژاد مشهد درباره راهکارهای ارتقای سطح مامایی در کشور اظهار کرد: برای پیشرفت در این حوزه باید دو بخش اساسی را مد نظر قرار دهیم؛ نخست موضوع رفاه کاری پرسنل است. ما باید حوزه مامایی را به دلیل اهمیت استراتژیک آن در بخش‌های زنان و زایشگاه، در اولویت پرداخت‌های حقوقی و مزایا قرار دهیم. دومین محور نیز افزایش و نوسازی تجهیزات تخصصی است تا ماماها بتوانند در شرایطی استاندارد و با آرامش خاطر، خدمات باکیفیت به مراجعان ارائه دهند.

وی افزود: بیمارستان شهید هاشمی‌نژاد مشهد در حال حاضر رتبه نخست منطقه شمال شرق کشور را از نظر تعداد زایمان داراست. در سال گذشته بالغ بر ۹ هزار و ۷۰۰ مراجعه‌کننده در این بخش داشتیم که این آمار نسبت به سال قبل از آن، افزایشی ۵۰ درصدی را نشان می‌دهد.

ابراهیمی‌پور درباره اقدامات انجام شده برای بهبود تجربه زایمان گفت: امسال با هدف ارتقای کیفیت خدمات به مادران پرخطر، حوزه اورژانس زنان را از سایر بخش‌های اورژانس جدا کردیم تا در شرایط بحرانی که جان مادر و فرزند در خطر است، خدمات سریع‌تر و تخصصی‌تر ارائه شود. همچنین با بهره‌گیری از اتاق‌های ویژه زایمان (LDR)، فضای خصوصی و امنی را فراهم کرده‌ایم تا فرآیند زایمان طبیعی در محیطی خوشایند و با حضور همراهان مدیریت شود.

رئیس مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی شهید هاشمی‌نژاد مشهد خاطرنشان کرد: بیمارستان هاشمی‌نژاد در حال حاضر موفق به کسب شاخص برتر در زمینه کمترین میزان سزارین نخست‌زا در کل منطقه شده است که این یکی از اصلی‌ترین شاخص‌های کیفیت خدمات زایمان در کشور محسوب می‌شود.

وی با فراخوان دستگاه‌های دولتی به حمایت بیشتر از ماماها گفت: بخش بزرگی از کادر مامایی را بانوان تشکیل می‌دهند که نیازمند تسهیلات رفاهی ویژه هستند. ما در داخل بیمارستان اقداماتی نظیر راه‌اندازی مهدکودک برای فرزندان پرسنل و اختصاص پارکینگ را انجام داده‌ایم، اما انتظار می‌رود دستگاه‌های دیگر نظیر بانک‌ها و نهادهای رفاهی، در زمینه اعطای وام، مسکن و خودرو، اولویت‌های ویژه‌ای برای این قشر فداکار قائل شوند تا انگیزه کاری آن‌ها حفظ شود.

ابراهیمی‌پور خطاب به مردم و رسانه‌ها بر لزوم درک متقابل تأکید کرد و گفت: مراجعات به بیمارستان‌ها عمدتاً در شرایط اضطراب و استیصال صورت می‌گیرد و مدیریت این فضا برای همکاران ما بسیار دشوار است. متأسفانه گاهی در فیلم‌ها و سریال‌ها، تصویری غیرواقعی از حوزه سلامت نمایش داده می‌شود که سطح انتظارات مردم را به گونه‌ای بالا می‌برد که با واقعیت‌های زیرساختی و منابع موجود همخوانی ندارد.

هر تولد یک معجزه الهی است

کبری میرزاخانی، عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی مشهد در گفتگو با خبرنگار مهر به نقش بی‌بدیل ماماها در سلامت زنان و خانواده اشاره و اظهار کرد: شناخت جامعه و حمایت مسئولان می‌تواند جایگاه مامایی را در کشور ارتقا دهد.

عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی مشهد با اشاره به نقش مهم مامایی در سلامت خانواده بیان کرد: مامایی حرفه‌ای است که می‌تواند خدمت‌رسان سلامت خانواده و جامعه باشد و ماما سفیر سلامت زنان است.

وی درباره خاطره‌های به‌یادماندنی دوران فعالیتش گفت: تمام تولدها معجزه الهی هستند. در لحظات بحرانی که مادر به کمک نیاز دارد، ماما در کنار اوست و لبخند مادر پس از در آغوش گرفتن نوزاد، لحظه‌ای فراموش‌نشدنی است.

میرزاخانی با بیان اینکه تکنولوژی نقش مهمی در تسهیل ارائه خدمات سلامت دارد، افزود: اپلیکیشن‌های سلامت، روش‌های تشخیصی نوین و استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص و درمان، خدمات مامایی را دقیق‌تر و کارآمدتر کرده است.

عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشکده پرستاری و مامایی مشهد مهم‌ترین عامل تحمل استرس شغلی یک ماما را «عشق به خدمت و رضایت خدا و خلق» دانست و گفت: همین عشق است که سختی‌ها را شیرین می‌کند.

وی بزرگ‌ترین مطالبه جامعه مامایی را «شناخت صحیح مردم و مسئولان از نقش ماما» عنوان کرد و افزود: مردم باید با شرح وظایف و حیطه کاری ماما آشنا شوند و مسئولان نیز باید با سیاست‌گذاری صحیح، جایگاه شغلی امنی برای ماماها ایجاد کنند. حضور ماما در کرسی‌های تصمیم‌گیری حوزه سلامت یک نیاز ضروری است.

میرزاخانی تفاوت مراقبت‌های مامایی با درمان‌های پزشکی را تشریح و بیان کرد: مامایی نقش پیشگیرانه دارد. آموزش، مشاوره و غربالگری‌های به‌موقع باعث می‌شود از بسیاری مشکلات و درمان‌های پرهزینه جلوگیری شود و این موضوع بار نظام سلامت را کاهش می‌دهد.

نقش حمایتی ماما فراتر از مراقبت بالینی است

زهرا هادی‌زاده طلاساز، عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در گفتگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه سلامت و آرامش مادران اساس سلامت جامعه را تشکیل می‌دهد، اظهار کرد: مامایی تنها یک کار درمانی نیست بلکه رسالتی انسانی، علمی و حمایتی است که در حساس‌ترین لحظات زندگی زنان معنا پیدا می‌کند.

عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با بیان سوابق تحصیلی و حرفه‌ای خود اظهار کرد: سال ۱۳۸۵ در مقطع کارشناسی رشته مامایی پذیرفته شدم، سال ۱۳۹۰ مقطع کارشناسی ارشد قبول شدم و سال ۱۴۰۰ دکتری را به پایان رساندم و از همان سال عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد شدم.

وی در ادامه، با اشاره به ماهیت احساسی و عمیق این حرفه گفت: باور دارم سلامت و آرامش مادران ریشه سلامت جامعه است. مامایی فقط انجام مراقبت‌های بالینی نیست؛ بلکه ایجاد فضای امن و حمایتی برای مادری است که در مهم‌ترین لحظه زندگی‌اش به ما اعتماد کرده است. این حرفه لحظه‌هایی دارد که با اشک، اضطراب و نگرانی همراه است اما در نهایت تبدیل به شیرین‌ترین لحظه‌ها می‌شود؛ همان زمانی که نوزاد در آغوش مادر قرار می‌گیرد و لبخند مادر جایگزین تمام دردها می‌شود.

هادی زاده طلاساز افزود: در لحظه تولد، همه خستگی‌ها و فشارهای کاری برای ما از بین می‌رود. حس همراهی با مادر در آن لحظه مقدس، علت اصلی عشق ما به این حرفه است. وقتی می‌بینیم مادری که درد و اضطراب زیادی داشته، نوزادش را در آغوش می‌گیرد و آرام می‌شود، ما نیز احساس می‌کنیم که خودمان در این تولد سهیم هستیم.

عضو هیئت علمی گروه مامایی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با اشاره به چالش‌های این حرفه گفت: سخت‌ترین بخش کار دیدن درد و اضطراب مادر و خانواده اوست. ما می‌دانیم که درد را نمی‌توان کاملاً از بین برد اما می‌توانیم با حضور و حمایت روحی، مادر را سرپا نگه داریم. این حرفه از نظر احساسی برای خود ما هم چالش‌برانگیز است. هر بار همه چیز با امنیت و خوبی به پایان می‌رسد و مادر و نوزاد سالم و آرام را می‌بینم تمام نگرانی‌ها و سختی‌ها پایان می‌یابد.

وی یکی از بخش‌های مهم مامایی را کاهش استرس مادر دانست و گفت: کاهش استرس برای ما فقط یک مهارت نیست، بخشی از هویت حرفه‌ای ماست. یکی از روش‌های مؤثر، گوش دادن واقعی به مادر است. اینکه اجازه دهیم نگرانی‌هایش را بیان کند و مرحله‌به‌مرحله روند زایمان را برایش توضیح دهیم. آگاهی بزرگ‌ترین عامل کاهش ترس است