جهاد صرفه‌جویی؛ مطالبه امروز اقتصاد ایران

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: در شرایط موجود کشور باید در حوزه انرژی، آب و برخی منابع حیاتی صرفه جویی به عمل آید، موضوع «جهاد صرفه‌جویی» بیش از هر زمان دیگری به عنوان یک ضرورت ملی مطرح شده است. سال‌ها رشد مصرف، فرسودگی زیرساخت‌ها، فاصله میان تولید و تقاضا و برخی ضعف‌های مدیریتی باعث شده امروز مدیریت منابع به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشور تبدیل شود.

عبور از این وضعیت تنها با توصیه‌های عمومی به مردم ممکن نیست؛ بلکه نیازمند مجموعه‌ای از سیاست‌گذاری‌های دقیق، اصلاح الگوی حکمرانی منابع و در عین حال همراهی جامعه در مدیریت مصرف است. در چنین شرایطی هر اقدام کوچک برای کاهش مصرف انرژی، آب و کالاهای اساسی می‌تواند به تقویت تاب‌آوری کشور و پایداری زیرساخت‌ها کمک کند.

خبرگزاری مهر در قالب پرونده «جهاد صرفه‌جویی؛ نسخه‌های ساده برای مصرف بهینه انرژی» تلاش کرده است با گفتگو با مسئولان و کارشناسان، ابعاد مختلف مدیریت مصرف در حوزه‌های انرژی، آب و کشاورزی را بررسی کند.

اصلاح الگوی مصرف و جهاد صرفه‌جوئی نیازمند سیاست‌گذاری است

حسین امامی‌راد، نماینده چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بر کسی پوشیده نیست که کشور عزیزمان ایران، با وجود برخورداری از ثروت‌های طبیعی فراوان از قبیل، نفت، گاز، مواد غنی معدنی، آب و مواهب طبیعی دیگر و امکان بهره‌گیری از این منابع در جهت شتاب‌بخشی به روند توسعه و پیشرفت کشور، متأسفانه به دلیل عدم حکمرانی درست و اصولی در مدیریت منابع، با فرسایش و هدررفت شدید منابع مواجه هست که این موضوع بارها و بارها مورد نقد رهبر شهید انقلاب و دلسوزان کشور بوده است.

نماینده چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی تأکید کرد: ناتوانی در مدیریت درست منابع، ثروت‌های عظیم خدادای کشور را به چالشی عمیق برای بقاء و پیشرفت تبدیل کرده است. وی افزود: آمارها تکان‌دهنده است؛ میزان هدررفت منابع در ایران، در بسیاری از حوزه‌ها، چندین برابر استانداردهای جهانی است. این وضعیت، به بحرانی اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی بدل شده که تدوام آن، موجب به خطر افتادن آینده کشور و نسل‌های بعدی خواهد شد. در چنین شرایطی، تنها با یک عزم ملی فراگیر و ورود همگانی به عرصه‌ «حکمرانی و مدیریت اصولی» منابع در تمامی بخش‌ها و «جهاد صرفه‌جویی» می‌توانیم مسیر را تغییر دهیم و ایران را از ورطه‌ نابودی منابع نجات دهیم.

وی با بیان آماری از گزارش‌های رسمی حاکی ابراز کرد: ایران، رتبه یک فرسایش خاک را در دنیا دارد. در بخش انرژی، رتبه سوم جهان را از لحاظ سوزاندن گازهای همراه یا همان گاز فلر داریم که به مشعل‌سوزی مشهور است. در مصرف بنزین با استمرار الگوی سنتی استفاده از خودرهای شخصی، چند برابر استاندارد جهانی مصرف داریم، در مصرف گاز خانگی و سوخت مورد نیاز صنایع، سرانه مصرف بسیار بالاتر از میانگین جهانی است.

امامی راد افزود: ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز در جهان است، اما به دلیل یارانه‌های سنگین، قیمت‌گذاری غیرواقعی و عمدتاً تکنولوژی‌های قدیمی و ناکارآمد در صنایع و ساختمان‌ها، سرانه مصرف انرژی در کشور ما چندین برابر میانگین جهانی است. وی ادامه داد: این یعنی بخش قابل توجهی از ثروت ملی ما، نه در جهت توسعه و رفاه، بلکه در مسیر اتلاف هدر می‌رود. از اتلاف انرژی در سیستم‌های گرمایشی و سرمایشی ساختمان‌ها گرفته تا مصرف بی‌رویه در حمل‌ونقل و صنایع، همگی نشان‌دهنده‌ این است که ما در حال سوزاندن آینده خود هستیم.

نماینده چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی بیان کرد: میزان ضایعات محصولات غذایی در ایران، از مزرعه تا سفره، یکی از بالاترین‌ها در جهان است. این موضوع نه تنها به معنای هدررفت منابع ارزشمند آب، خاک و انرژی مصرف شده برای تولید این محصولات است، بلکه به معنای از دست رفتن بخش قابل توجهی از درآمد کشاورزان و افزایش هزینه‌ها برای مصرف‌کنندگان است. وی اضافه کرد: در حوزه‌های دیگر مانند صنعت و ساختمان نیز، اتلاف مواد اولیه به دلیل عدم دقت در تولید، طراحی غیراصولی و مصرف‌گرایی افراطی، بخش دیگری از این بحران را تشکیل می‌دهد.

وی با بیان اینکه سرانه مصرف انرژی (گاز و برق) در بخش خانگی در ایران بین ۱.۵ تا ۲ برابر کشورهای توسعه‌یافته اروپایی است تأکید کرد: این در حالی است که در حوزه برق، متأسفانه با سوزندان منابع طبیعی (سوخت‌های فسیلی) بسیار غیر بهینه و پرهزینه، برق تولید می‌کنیم؛ وی با انتقاد از این شرایط این سئوال را مطرح کرد: چرا ایران باید بهشت ماینرهای دنیا برای استحصال رمزارز برای عده‌ای سودجو باشد؟

امامی راد گفت: در موضوع آب متأسفانه بیش از ۹۰ درصد آب به حوزه کشاورزی اختصاص دارد که به دلیل استمرار کشاورزی سنتی، دارای بیشترین هدررفت آب در این بخش هستیم. مصارف خانگی و صنعتی آب نیز، بسیار غیربهینه است و از نرم جهانی بالاتر هستیم. وی افزود: لوله‌کشی‌های قدیمی و فرسوده نیز موجب هدررفت ۱۰ درصدی آب می‌شود.

رئیس سابق فراکسیسون مبارزه با فساد مجلس شورای اسلامی گفت: در بخش بهره‌برداری از معادن نیز تلفات زیادی داریم و به دلیل عدم بهره‌برداری اصولی و اقتصادی با حجم عظیم باطله مواجهیم. در بخش نان و اقلام خوراکی با دورریز غیرمنطقی آن روبه‌رو هستیم.

وی افزود: حدود ۲۵ درصد از محصولات کشاورزی به علت تولید نامناسب در مسیر کاشت، داشت و برداشت، کیفیت خود را از دست داده و از چرخه مصرف خارج می‌شود.

امامی‌راد ابراز کرد: قطعاً تبعات ویران‌گر این حجم از هدررفت منابع و محصولات در کشور، برای همگان روشن بوده و چند دهه‌ای است که هشدارهای علنی و عمومی صادر شده و حتی قوانین ریز و درشتی نیز برای مقابله با این شرایط تصویب شده است، اما واقعیت آن است که این دست از اقدامات نه کافی بوده و نه اثرگذار.

نماینده چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی گفت: اینکه در مواجهه با چنین مسائل ساختاری کشور، صرفاً مخاطب ما در «صرفه‌جوئی» مردم باشند و برای آن‌ها مجموعه‌ای از «بایدها» و «نبایدها»ی شعاری صادر کنیم، رفع تکلیف کردن و آدرس غلط دادن است؛ بدیهی است راهکار را نباید در شیوه‌های شعاری و سنتی ترویج صرفه‌جویی جستجو کرد، بلکه بخش عمده این مشکلات صرفاً از طریق سیاست‌گذاری در نظام حکمرانی و در ۳ بخش تقنین، اجرا و نظارت قابل حل است.

وی گفت: آلمان بیش از ۳۰ درصد از انرژی خود را از نور خورشید تأمین می‌کند، اما ایران، کشوری که در کمربند انرژی خورشیدی جهان قرار گرفته سهم بسیار ناچیز در تأمین انرژی از نور خورشید را دارد و این در شرایطی است که بیشترین میزان تابش خورشید به آلمان از کمترین میزان تابش به ایران کمتر است!

امامی راد ادامه داد: البته خبر خوب این است که اخیراً با سیاست‌گذاری درست دولت، اقدامات مناسب و در خور تقدیری برای احداث گسترده نیروگاه‌های خورشیدی، افق‌های روشنی را گشوده است.

نماینده چناران، طرقبه‌شاندیز و گلبهار در مجلس شورای اسلامی گفت: ما متأسفانه به مزیت‌های اقتصادی کشور از قبیل: نفت، گاز و صنایع پائین‌دستی آن، تجارت بین‌الملی، اقتصاد دریایی، ترانزیت، گردشگری، بی‌توجه بوده‌ایم و به فرسایش خاک و منابع آبی خود برای ایجاد درآمد از بخش کشاورزی رو آورده‌ایم.

وی اضافه کرد: بسیار بدیهی است این نارسائی‌ها محصول و معلول نوع حکمرانی و سیاست‌گذاری‌های ما بوده که تبدیل به روزمره زندگی دولت و مردم شده است.

امامی راد گفت: استمرار یا تغییر این شرایط، صرفاً نیازمند سیاست‌گذاری در نحوه مدیریت بخش‌های اقتصادی، بهره‌وری، نفت و گاز، ساختمان، حمل و نقل، کشاورزی، مدیریت آب، برق، سوخت و… است و «جهاد صرفه‌جوئی» بیش از آنکه باید در انتهای زنجیره، بین مردم عادی، ترویج همگانی شود، نیازمند مدیریت و راهبری اصولی و بهینه در ابتدای زنجیره توسط اجزای دولت است.

صرفه‌جویی ۳۰ درصدی، راه عبور مشهد از بحران آب

حسین اسماعیلیان، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تداوم تنش آبی در این کلانشهر اظهار کرد: مشهد در حالی ششمین سال تنش آبی را پشت سر می‌گذارد که سالانه میزبان بیش از ۳۰ میلیون زائر است و اگر مشترکان تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد در مصرف آب صرفه‌جویی کنند، امکان تأمین آب شهر با منابع موجود برای سال‌های آینده فراهم خواهد شد.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد، با اشاره به شرایط منابع آبی این کلانشهر گفت: مشهد به عنوان دومین کلانشهر کشور با جمعیتی حدود چهار میلیون نفر، سالانه پذیرای میلیون‌ها زائر و مسافر است و همین موضوع موجب ایجاد پیک‌های متعدد مصرف آب در طول سال می‌شود.

وی بیان کرد: برخلاف بسیاری از شهرها که شکل‌گیری آن‌ها بر اساس منابع آبی بوده، توسعه شهر مشهد از دیرباز به دلیل وجود بارگاه منور رضوی شکل گرفته و امروز نیز با رشد جمعیت و توسعه شهری مواجه است.

اسماعیلیان افزود: مشهد سالانه میزبان بیش از ۳۰ میلیون زائر در مناسبت‌های مختلف از جمله ایام نوروز، ولادت امام رضا(ع)، ماه محرم و به‌ویژه دهه پایانی ماه صفر است و این موضوع تأمین آب پایدار را به یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت شهری تبدیل کرده است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد با اشاره به شرایط اقلیمی منطقه گفت: مشهد و استان خراسان در اقلیم خشک و نیمه‌خشک قرار دارند و از گذشته با کم‌بارشی و محدودیت منابع آبی مواجه بوده‌اند؛ به‌گونه‌ای که حتی روایت نماز طلب باران منسوب به امام رضا(ع) در بیش از هزار سال پیش نیز نشان‌دهنده قدمت این چالش است.

وی ادامه داد: در حال حاضر مشهد ششمین سال تنش آبی خود را سپری می‌کند و با وجود بارندگی‌های پراکنده، منابع سطحی و سدهای تأمین‌کننده آب شهر همچنان در وضعیت مطلوبی قرار ندارند. به همین دلیل پروژه‌های مختلفی در حوزه تأمین و انتقال آب در دستور کار قرار گرفته و برخی از آن‌ها اجرا شده یا در حال اجرا است.

اسماعیلیان تأکید کرد: با این حال، حتی اجرای پروژه‌های متعدد نیز به تنهایی پاسخگوی نیاز این کلانشهر نخواهد بود و مهم‌ترین راهکار عبور از بحران آب، صرفه‌جویی و مدیریت مصرف از سوی شهروندان و زائران است.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد تصریح کرد: اگر مشترکان تنها ۲۰ تا ۳۰ درصد مصرف آب خود را کاهش دهند، با منابع موجود می‌توان برای سال‌های متمادی آب مورد نیاز شهر را تأمین کرد.

وی با اشاره به فرهنگ مصرف آب در خراسان گفت: خوشبختانه مردم این منطقه به دلیل پیشینه فرهنگی و شرایط اقلیمی، همواره در حفظ و نگهداری آب توجه ویژه‌ای داشته‌اند و همین موضوع سبب شده سرانه مصرف خانگی آب در مشهد با حدود ۱۲۰ لیتر در شبانه‌روز، چند سال متوالی پایین‌ترین میزان در کشور باشد.

اسماعیلیان ادامه داد: با مشارکت شهروندان مشهدی در سال‌های گذشته توانسته‌ایم از شرایط دشوار تنش آبی عبور کنیم، اما با توجه به وضعیت فعلی لازم است موضوع مدیریت مصرف بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرد و به یک رفتار عمومی در جامعه تبدیل شود.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد با اشاره به نزدیک شدن فصل گرما نیز گفت: افزایش دما در ماه‌های آینده ضرورت توجه بیشتر به مصرف بهینه آب را دوچندان می‌کند.

وی افزود: طبق آمارها حدود ۸۰ درصد آب مصرفی در بخش خانگی به فاضلاب تبدیل می‌شود؛ یعنی بخش عمده مصرف در حوزه بهداشت و شست‌وشو است و با اقداماتی ساده می‌توان میزان مصرف را به شکل قابل توجهی کاهش داد.

اسماعیلیان خاطرنشان کرد: یکی از بیشترین مصارف آب مربوط به زمان استحمام است که با کاهش هر دقیقه از مدت زمان حمام، می‌توان تا حدود ۲۰ لیتر در مصرف آب صرفه‌جویی کرد.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد ادامه داد: همچنین کاهش حجم فلاش‌تانک با قرار دادن یک بطری یک و نیم لیتری پر از آب یا یک قطعه آجر در مخزن، از روش‌های ساده‌ای است که به کاهش مصرف آب کمک می‌کند.

وی با اشاره به مصرف کولرهای آبی در فصل گرما گفت: کولر آبی در صورت استفاده روزانه ۱۰ تا ۱۲ ساعت، حدود ۲۵۰ لیتر آب مصرف می‌کند که معادل مصرف آب دو نفر است؛ بنابراین با کاهش زمان استفاده و نصب سایه‌بان می‌توان مصرف آن را به شکل قابل توجهی کاهش داد.

اسماعیلیان همچنین استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف آب را مؤثر دانست و افزود: این تجهیزات می‌توانند تا حدود ۴۰ درصد در کاهش مصرف آب نقش داشته باشند.

مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب مشهد تأکید کرد: عبور از شرایط فعلی نیازمند همراهی همه شهروندان و زائران است و مدیریت مصرف مهم‌ترین راهکار برای تأمین پایدار آب در این کلانشهر محسوب می‌شود. امیدواریم با مشارکت مردم بتوانیم با موفقیت از پیک مصرف تابستان امسال نیز عبور کنیم.

لزوم صرفه‌جویی در مصرف کالاهای اساسی، آب، انرژی و نهاده‌های کشاورزی

علی قناد، مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شرایط ویژه کشور، بر ضرورت مدیریت مصرف کالاهای اساسی، افزایش بهره‌وری آب در کشاورزی، توسعه انرژی‌های پاک و مصرف بهینه نهاده‌هایی مانند کود و سم تأکید کرد و گفت: همراهی مردم و کشاورزان با سیاست‌های دولت، تضمین‌کننده ثبات بازار و امنیت غذایی کشور است.

مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به شرایط خاص کشور بیان کرد: در حال حاضر کشور و استان خراسان رضوی در شرایط ویژه‌ای قرار دارند و موضوع تأمین بازار و کالاهای اساسی از اهمیت بالایی برخوردار است. خوشبختانه با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده از چندین ماه قبل و ذخیره‌سازی مناسب کالاها، امروز هیچ کمبودی در حوزه کالاهای اساسی احساس نمی‌شود.

وی افزود: تعامل سازنده میان بخش خصوصی و دولت موجب شده تأمین کالاهای اساسی به بهترین شکل انجام شود، اما نکته مهم در این شرایط رفتار مصرفی مردم است. اگر خرید کالاها بر اساس نیاز روزانه یا نهایتاً هفتگی انجام شود، تعادل عرضه و تقاضا حفظ شده و هم قیمت‌ها کاهش می‌یابد و هم ذخایر استراتژیک کشور برای آینده باقی می‌ماند.

قناد با اشاره به آزادسازی ارز و تأثیر آن بر بازار گفت: در چنین شرایطی، عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت‌ها، عرضه و تقاضاست. بنابراین صرفه‌جویی در مصرف محصولاتی مانند روغن، شکر و سایر کالاهای اساسی که کشور در برخی از آن‌ها وابستگی دارد، می‌تواند کمک بزرگی به دولت و اقتصاد کشور باشد.

مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در ادامه به موضوع مصرف آب در بخش کشاورزی پرداخت و گفت: سال گذشته با همراهی کشاورزان فهیم استان، حدود ۵۶ هزار هکتار از اراضی گندم با روش‌های نوین آبیاری تحت پوشش قرار گرفت که این اقدام منجر به افزایش بهره‌وری آب تا ۹۰ درصد شد.

وی گفت: نتیجه این اقدام، افزایش حدود ۳۰ درصدی عملکرد تولید گندم در استان بوده است؛ به‌گونه‌ای که کشاورزی که پیش‌تر با ۱۰ هکتار کشت فعالیت می‌کرد، اکنون می‌تواند با همان میزان آب، ۱۳ تا ۱۴ هکتار را مدیریت کند. این نشان می‌دهد که با تغییر روندهای سنتی و حرکت به سمت مکانیزاسیون و روش‌های نوین، می‌توان بهره‌وری آب را به شکل چشمگیری افزایش داد.

قناد با اشاره به اقدامات انجام‌شده در حوزه زیرساخت‌های آبی استان گفت: لوله‌گذاری‌ها، بهسازی کانال‌های انتقال آب و مشارکت مستقیم کشاورزان در این پروژه‌ها، نقش مهمی در کاهش هدررفت آب داشته است. وقتی خود کشاورز ارزش آب را درک کند، استفاده بهینه‌تری از آن خواهد داشت و در نهایت تولید بیشتر و امنیت غذایی بالاتری برای کشور رقم می‌خورد.

مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به مشکلات قطعی برق چاه‌های کشاورزی در فصل تابستان گفت: کشاورزان استان در سال‌های گذشته همکاری گسترده‌ای با حوزه انرژی کشور داشته‌اند و حتی در برخی موارد متحمل ضرر و زیان شده‌اند. به همین دلیل دولت در سال گذشته با اجرای برنامه‌های ترویجی و فرهنگی، کشاورزان را به سمت استفاده از انرژی‌های پاک، به‌ویژه انرژی خورشیدی، سوق داد.

وی افزود: خراسان رضوی در حوزه کشاورزی و تولید انرژی‌های پاک رتبه اول کشور را دارد. تنها در سال گذشته، ۵۶ مگاوات انرژی خورشیدی در بخش کشاورزی استان تولید شده و ۳۴۹ نیروگاه خورشیدی کشاورزی توسط کشاورزان احداث شده است.

قناد ادامه داد: همچنین حدود دو هزار هکتار از اراضی ملی برای احداث نیروگاه‌های خورشیدی در اختیار کشاورزان قرار گرفته و تسهیلات مناسبی نیز برای این منظور پیش‌بینی شده است. با گسترش این روند، صرفه‌جویی قابل‌توجهی در مصرف برق ایجاد می‌شود و مشکل قطعی برق چاه‌های کشاورزی در تابستان به حداقل خواهد رسید.

مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی به موضوع مصرف نهاده‌های کشاورزی مانند کود و سم اشاره کرد و گفت: با توجه به شرایط جهانی و محدودیت‌های موجود، تأمین این نهاده‌ها با چالش‌هایی همراه است، اما دولت تأمین منظم آن‌ها را در دستور کار دارد.

وی تأکید کرد: راه‌حل اصلی، حرکت به سمت کشاورزی علمی و دانش‌بنیان است. اگر دانش به مزارع نفوذ کند، مصرف کود و سم بهینه شده و بهره‌وری افزایش می‌یابد. در روش‌های نوین آبیاری، امکان محلول‌پاشی و رساندن کود به‌صورت مستقیم به ریشه گیاه وجود دارد که هم مصرف کود را کاهش می‌دهد و هم بازدهی را بالا می‌برد.