شناسنامه‌دار شدن محصولات کشاورزی؛ گامی اساسی برای سلامت غذا

خبرگزاری مهر، گروه استانها: در سال‌ های اخیر، نگرانی‌ها درباره سلامت موادغذایی و باقیمانده سموم شیمیایی در محصولات کشاورزی به یکی از دغدغه‌های اصلی مردم و نظام‌های نظارتی تبدیل شده است. هر ساله گزارش‌ هایی از مسمومیت‌ های ناشی از مصرف میوه و سبزیجات آلوده، رد شدن محموله‌های صادراتی به دلیل باقیمانده سموم غیرمجاز و آسیب‌های جبران‌ناپذیر به سلامت عمومی منتشر می‌شود. در چنین شرایطی، طرح «شناسنامه‌دار شدن محصولات کشاورزی» به‌عنوان یک راهکار اساسی و ساختاری برای خروج از وضعیت موجود مطرح گردیده است.

اما این طرح دقیقاً چیست؟ چه مزایا و چالش‌هایی پیش رو دارد؟ و چرا کارشناسان آن را نقطه عطفی در مسیر کشاورزی پایدار و سلامت غذا می‌دانند.

خبرگزاری مهر در گفتگو با «محمود هوشیارفرد» عضو هیئت علمی، رئیس بخش تحقیقات گیاهپزشکی استان گیلان و عضو کمیته سلامت محصولات کشاورزی و محیط زیست استان، ابعاد مختلف این طرح مهم را بررسی کرده است.

*مفهوم شناسنامه‌دار شدن محصولات کشاورزی دقیقاً چیست؟

شناسنامه‌دار شدن یعنی هر محصول کشاورزی چه زراعی، چه باغی از مرحله کاشت تا برداشت و عرضه به بازار، دارای اطلاعات ثبت‌شده و قابل رهگیری باشد. این اطلاعات شامل مشخصات کشاورز و مزرعه، نوع محصول و رقم، تاریخ کاشت و برداشت، آفات و بیماری‌های مشاهده‌شده، نوع و مقدار سموم مصرفی، تاریخ سمپاشی و رعایت دوره کارنس است. در واقع، شناسنامه محصول مانند یک پرونده سلامت برای آن محسوب می‌شود.

*از منظر گیاهپزشکی این طرح چه اهمیتی دارد؟

یکی از مشکلات اساسی، مصرف بی‌رویه یا غیراصولی سموم شیمیایی است. شناسنامه‌دار شدن سه هدف مهم کنترل مصرف سموم، کاهش باقیمانده آنها و حفظ سلامت مصرف‌کننده را دنبال می کند. با ثبت اطلاعات سمپاشی، هم از مصرف سموم غیرمجاز جلوگیری می‌شود و هم دُز مصرف و دوره کارنس رعایت می‌گردد. هر سم دارای حداکثر باقیمانده مجاز (MRL) است؛ اگر این مقدار در یک محصول کشاورزی بیشتر شود، سلامت مردم به خطر می‌افتد.

*این طرح در رهگیری مشکلات احتمالی چه نقشی دارد؟

این طرح در رهگیری مشکلات ناشی از مصرف نادرست سموم شیمیایی نقش کلیدی دارد. چون در صورت مشاهده آلودگی یا وجود آفت خطرناک قرنطینه‌ای، منبع تولید مشخص است و نوع سم مصرفی یا مسئول فنی قابل رهگیری خواهد بود. همچنین از ورود محصول ناسالم به بازار قبل از عرضه جلوگیری می‌کند. این مسئله برای محصولات صادراتی مانند کیوی بسیار حیاتی است.

*آیا شناسنامه‌دار شدن به مدیریت تلفیقی آفات هم کمک می‌کند؟

قطعاً. ثبت اطلاعات در سال‌های مختلف، الگوی شیوع آفات و بیماری‌ها، مقاومت به سموم و اثربخشی روش‌های غیرشیمیایی را قابل تشخیص و تحلیل می‌کند. در این شرایط، مصرف سموم شیمیایی به آخرین گزینه تبدیل می‌شود و تصمیم‌گیری علمی‌تر خواهد بود. ضمن اینکه این طرح مزایای اقتصادی و صادراتی دارد؛ از جمله افزایش اعتماد مصرف‌کننده، کاهش برگشت محصولات صادراتی، دریافت گواهی استاندارد و افزایش ارزش افزوده.

*اجرای این طرح با چه چالش‌هایی روبه‌رو است؟

مهمترین چالش‌های این طرح شامل کمبود آموزش برای کشاورزان، هزینه بالای آزمایش باقیمانده سموم شیمیایی، ضعف نظارت دقیق و مستمر، و مقاومت برخی تولیدکنندگان در برابر ثبت اطلاعات است.

*نقش کارشناسان گیاهپزشک در این میان چیست؟

نقش آنها کلیدی و غیرقابل انکار است. کارشناسان گیاهپزشک با پایش مزرعه، نسخه‌نویسی فنی، ثبت اطلاعات و نظارت بر رعایت دوره کارنس سموم، تضمین‌کننده سلامت محصول هستند. بدون حضور فعال آنها، تحقق اهداف این طرح امکان‌پذیر نخواهد بود.

*سخن پایانی؟

شناسنامه‌دار شدن محصولات کشاورزی فقط یک اقدام اداری نیست؛ بلکه حرکت از کشاورزی سنتی به سوی کشاورزی علمی، کنترل‌شده و قابل رهگیری است. این طرح ابزاری مهم برای تضمین سلامت محصول، حفظ محیط‌زیست و ارتقای جایگاه کشاورزی کشور محسوب می‌شود. موفقیت آن نیازمند همکاری سه‌جانبه کشاورزان، کارشناسان گیاهپزشک و نهادهای نظارتی است تا به تولید محصول سالم، ایمن، باکیفیت و قابل رقابت در بازارهای جهانی دست یابیم.