بازتاب جنگ علیه ایران در رسانه‌های جهان/ هضم شکست برای ترامپ سخت است

خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزاینده‌ای از بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی برای طرف‌های متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرده و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.

رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.

رسانه های غربی

پایگاه تحلیلی مدرن دیپلماسی در گزارشی از تحولات جدید در روند صلح ایران و آمریکا نوشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، از احتمال دستیابی سریع به توافق خبر داده و هم‌زمان، تهران در حال بررسی پیشنهاد صلح جدید واشنگتن است. بر اساس این گزارش، طرح پیشنهادی آمریکا با یک یادداشت تفاهم یک‌صفحه‌ای برای توقف مخاصمات آغاز شده و بازگشایی تنگه هرمز، کاهش تحریم‌ها و محدودیت‌های فعالیت هسته‌ای ایران را هدف قرار می‌دهد.

مدرن دیپلماسی می‌افزاید که این پیشنهاد اما به خواسته‌های دیرینه آمریکا مانند محدودیت برنامه موشکی و پایان حمایت ایران از گروه‌های نیابتی اشاره‌ای نمی‌کند. در واکنش به این طرح، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، گزارش‌های مربوط به نزدیکی توافق را به تمسخر گرفت و واشنگتن را متهم کرد که پس از ناکامی نظامی در بازگشایی تنگه هرمز، به دنبال «ایجاد شتاب سیاسی» است. یک نماینده مجلس نیز این پیشنهاد را غیرواقع‌بینانه و جانبدارانه به نفع آمریکا خواند.

این گزارش به سقوط قیمت نفت در پی خوش‌بینی بازارها به کاهش تنش اشاره کرده، اما تصریح می‌کند که تحلیلگران، خوش‌بینی سرمایه‌گذاران را بیش از آنکه ناشی از محتوای طرح بدانند، مرهون این باور می‌دانند که از تشدید نظامی فوری جلوگیری خواهد شد. در پایان، با اشاره به از کار انداختن یک نفتکش ایرانی توسط نیروهای آمریکایی، شکنندگی اوضاع امنیتی یادآوری شده و تأکید گردیده که اختلافات کلیدی همچنان لاینحل باقی مانده است.

پایگاه خبری هیل در مقاله ای تحلیلی به قلم یکی از مفسران خود، ضرب‌الاجل ۶۰ روزه قانون اختیارات جنگی برای کسب مجوز کنگره را در مورد جنگ ایران «یک افسانه حقوقی» خواند که رئیس‌جمهور را ملزم نمی‌کند. نویسنده با استناد به قانون اساسی و سوابق تاریخی استدلال می‌کند که این ضرب‌الاجل صرفاً «آرزوی قانونگذاری» کنگره برای محدود کردن اختیارات ذاتی فرمانده کل قواست، نه یک تکلیف الزام‌آور حقوقی.

بر اساس این تحلیل، روسای جمهور پیشین آمریکا از نیکسون گرفته تا کلینتون و اوباما، همگی این مهلت را نادیده گرفته یا ناقض اختیارات خود دانسته‌اند. نیکسون این مصوبه را به عنوان «محدودیت‌های غیرقانونی و خطرناک» وتو کرد و کلینتون در بمباران یوگسلاوی و اوباما در مداخله لیبی بدون مجوز کنگره از مرز ۶۰ روز فراتر رفتند.

هیل می‌افزاید که استناد به رأی دیوان عالی در «پرونده‌های غنائم» از دوران جنگ داخلی، این اصل را تثبیت کرده که رئیس‌جمهور در پاسخ به حمله، «نه تنها مجاز بلکه موظف است بدون انتظار برای مجوز ویژه قانونی، با زور مقابله کند».

اندیشکده موسسه لووی استرالیا در تحلیلی مبسوط نوشت که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با اعتمادبه‌نفس کاذب ناشی از عملیات ونزوئلا و حملات ژوئن ۲۰۲۵ به تأسیسات هسته‌ای ایران، در دامی راهبردی گرفتار شد. به نوشته این اندیشکده، ترامپ به تحریک بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی، جنگی انتخابی را با هدف تغییر حکومت و حذف کامل تهدید ایران آغاز کرد. اما برخلاف تصور وی، حمله به ایران به جای روی کار آمدن یک «رودریگز» جدید، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بیش از پیش قدرتمند ساخت.

این گزارش شکست راهبردی واشنگتن را محصول چند محاسبه غلط می‌داند: نخست، دست کم گرفتن توان ایران در گسترش هم‌زمان جنگ به ۱۴ کشور منطقه و فروپاشی روایت امنیت در حاشیه خلیج فارس. دوم، غافلگیری کامل در قبال تسلط ایران بر تنگه هرمز که به «بمب هسته‌ای اقتصادی» تهران تعبیر شده است. مؤسسه لووی تأکید کرد که آمریکا علیرغم وارد آوردن خسارات نظامی گسترده، نتوانست اراده سیاسی ایران برای مقاومت را درهم بشکند و اکنون با گزینه‌های فاجعه‌باری چون حمله زمینی به جزیره خارگ، عملیات گسترده برای تصرف مواد هسته‌ای یا عقب‌نشینی تحقیرآمیز مواجه است.

در پایان این تحلیل آمده است که این جنگ علاوه بر ایجاد بزرگترین شوک تاریخ به عرضه نفت و تهدید جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات میان دوره‌ای، شکافی جدی در جنبش «ماگا» ایجاد کرده و احتمال عصیان حامیان ترامپ در انتخابات مقدماتی ۲۰۲۸ را تقویت نموده است.

نورای اوزجان اربای نویسنده روزنامه ینی شفق ترکیه در مقاله جدیدش نوشت: با گذشت دو ماه از جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، اکنون برای همه جهان روشن شده است که واشنگتن از نظر راهبرد نظامی و سیاسی با شکستی بزرگ روبه‌رو شده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا که با توجه به پیشینه درخشانش در دنیای تجارت به پیروزی عادت دارد و از هر جهت پیداست که شکست را به‌سختی می‌پذیرد، به نظر می‌رسد هضم این شکست برایش آسان نباشد. از این مرحله به بعد، یا رویکردی سخت‌گیرانه‌تر در پیش خواهد گرفت یا تلاش خواهد کرد راهی برای جبران این شکست و یا اگر هنوز ممکن باشد، برای برطرف کردن آن پیدا کند.

رسانه های چین و روسیه

وب‌سایت «راشاتودی» روسیه در گزارشی تحلیلی با تیتر «هرمز و پایان نظم قدیمی نفت» به بررسی پیامدهای تنش‌های اخیر در تنگه هرمز، خروج امارات از اوپک و تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی بر بازار جهانی انرژی پرداخته است. در این گزارش آمده است که عبور قیمت نفت برنت از مرز ۱۲۰ دلار در پی تنش‌های هرمز، تنها ناشی از شوک‌های معمول بازار نفت نیست، بلکه نشانه فروپاشی تدریجی ساختاری است که دهه‌ها جریان تجارت جهانی نفت را مدیریت می‌کرد. نویسنده معتقد است دوران اتکای بازار به نظم سنتی اوپک و امنیت تضمین‌شده مسیرهای دریایی به پایان رسیده و اکنون «خطر ژئوپلیتیک» به عامل اصلی تعیین‌کننده قیمت انرژی تبدیل شده است.

گزارش با اشاره به خروج امارات از اوپک تأکید می‌کند که ابوظبی بیش از گذشته به دنبال انعطاف در تولید و دسترسی مستقیم به بازارهای آسیایی، به‌ویژه هند، است. به باور نویسنده، کشورهای تولیدکننده نفت دیگر صرفاً به سهمیه‌های اوپک متکی نیستند، بلکه امنیت مسیرهای انتقال انرژی، تحریم‌ها، بیمه نفتکش‌ها و احتمال بسته‌شدن گذرگاه‌های راهبردی، به بخش مهمی از محاسبات آنها تبدیل شده است.

در بخش دیگری از گزارش، تنگه هرمز «بزرگ‌ترین نقطه آسیب‌پذیر بازار جهانی انرژی» توصیف شده و آمده است که اختلال در این مسیر، اقتصادهای آسیایی به‌ویژه هند را با بحران جدی روبه‌رو کرده است. نویسنده می‌افزاید که جهان وارد مرحله‌ای شده که در آن، رقابت بر سر «کنترل مسیرهای انرژی» جایگزین نظم سنتی بازار نفت شده و ساختار قدیمی انرژی جهانی به سمت شبکه‌هایی چندقطبی و پراکنده حرکت می‌کند.

در یادداشتی تحلیلی که در خبرگزاری «اسپوتنیک» منتشر شده، «پپه اسکوبار» تحلیلگر شناخته‌شده مسائل ژئوپلیتیک، استدلال می‌کند که باوجود فشارهای فزاینده دولت دونالد ترامپ علیه تهران، این ایران است که همچنان «برگ‌های اصلی بازی» را در اختیار دارد.

اسکوبار در این یادداشت، راهبرد آمریکا در قبال ایران را بخشی از نبرد بزرگ‌تر واشنگتن برای حفظ هژمونی دلار و مهار چین توصیف می‌کند. به زعم وی، اقدام آمریکا برای اعمال محاصره دریایی علیه صادرات نفت ایران، تنها با هدف فشار بر تهران نیست، بلکه هدف اصلی آن جلوگیری از تداوم همکاری انرژی میان ایران و چین و وابسته نگه داشتن پکن به نظام «پترو دلار» است.

این تحلیلگر با اشاره به عبور یک نفتکش چینی از تنگه هرمز در بحبوحه تهدیدهای آمریکا، آن را نشانه‌ای از بی‌اعتنایی پکن به فشارهای واشنگتن دانسته و تأکید می‌کند که چین عملاً در حال به چالش کشیدن محاصره مورد ادعای آمریکاست. به نوشته اسکوبار ایران نیز با ایجاد سازوکارهای جدید نظارتی و دریافت عوارض عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز، در حال تثبیت نقش خود به‌عنوان بازیگری تعیین‌کننده در امنیت انرژی منطقه است.

اسکوبار همچنین معتقد است که آمریکا در عمل توان و آمادگی لازم برای اجرای یک محاصره کامل علیه ایران را ندارد. وی با اشاره به پراکندگی ناوهای آمریکایی و نگرانی واشنگتن از واکنش ایران و متحدان منطقه‌ای آن، می‌نویسد هرگونه اقدام مستقیم علیه کشتی‌های ایرانی یا چینی می‌تواند به بحرانی گسترده در سطح بین‌المللی تبدیل شود.

در بخش دیگری از این یادداشت، به نزدیکی فزاینده ایران، روسیه و چین اشاره شده و تماس‌های مقامات سه کشور نشانه شکل‌گیری یک محور راهبردی جدید در اوراسیا توصیف شده است. نویسنده معتقد است که فعال شدن کریدورهای ترانزیتی مانند «شمال ـ جنوب» و توسعه همکاری‌های انرژی و حمل‌ونقل میان تهران، مسکو و پکن، بخشی از روندی است که می‌تواند نظم مورد نظر آمریکا را با چالش جدی مواجه کند.

وب‌سایت تحلیلی Carbon Brief در گزارشی با تیتر «چگونه رسانه‌های چینی بحران انرژی ایران را پوشش می‌دهند» به بررسی روایت رسانه‌های رسمی و کارشناسان چینی درباره تأثیر جنگ و ناامنی در تنگه هرمز پرداخته است. بر اساس این گزارش، رسانه‌های چینی بحران انرژی ناشی از جنگ علیه ایران را نه‌تنها تهدید، بلکه فرصتی برای اثبات موفقیت راهبرد انرژی پکن توصیف می‌کنند.

روزنامه دولتی «پیپلز دیلی» و دیگر رسانه‌های وابسته به حزب کمونیست چین تأکید کرده‌اند که تحولات اخیر اهمیت «امنیت انرژی» و توسعه انرژی‌های نو را دوچندان کرده است. برخی تحلیلگران چینی معتقدند وابستگی کمتر چین به نفت خاورمیانه، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر و افزایش تولید داخلی زغال‌سنگ موجب شده پکن نسبت به بسیاری از کشورها آسیب‌پذیری کمتری در برابر بحران ایران داشته باشد.

در عین حال، رسانه‌های اقتصادی چین نقش زغال‌سنگ را به‌عنوان «ستون امنیت انرژی» برجسته کرده‌اند. برخی تحلیل‌ها تأکید دارند که در شرایط بحران، تنها منبعی که چین به‌طور کامل بر آن تسلط دارد زغال‌سنگ است و همین مسئله مانع از بروز شوک گسترده انرژی در این کشور شده است. رسانه‌های چینی همچنین به تلاش پکن برای تنوع‌بخشی به واردات گاز و نفت، از جمله از آسیای مرکزی، اشاره کرده‌اند.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که برخی محافل چینی معتقدند بحران تنگه هرمز و جنگ علیه ایران می‌تواند روند گذار جهانی به انرژی‌های تجدیدپذیر را تسریع کند و در نهایت به سود صنایع چینی در حوزه خودروهای برقی، باتری و انرژی خورشیدی تمام شود.

سفر «سید عباس عراقچی» وزیر خارجه ایران به چین، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های چینی داشته و بسیاری از تحلیلگران این سفر را نشانه‌ای از تلاش تهران و پکن برای تقویت مسیر دیپلماسی و کاهش تنش‌ها در منطقه ارزیابی کرده‌اند. رسانه دولتی «سی‌جی‌تی‌ان» CGTN چین در گزارشی با عنوان «سفر عراقچی به چین نشانه صلح و گشایش فضای دیپلماتیک است» نوشت که این سفر در مقطع حساسی از تنش‌های منطقه‌ای و همزمان با افزایش فشارها بر ایران انجام شده است.

بر اساس این گزارش، عراقچی در دیدار با «وانگ یی» وزیر خارجه چین تأکید کرده که بحران‌های سیاسی از طریق راه‌حل نظامی قابل حل نیست و تهران ضمن دفاع از حاکمیت و امنیت ملی خود، همچنان مسیر گفت‌وگو و دیپلماسی را دنبال می‌کند. وی همچنین از نقش چین در جلوگیری از تشدید تنش‌ها قدردانی کرده است.

سی‌جی‌تی‌ان در گزارشی دیگر سفر عراقچی را «نقطه عطفی» در تلاش‌های چین برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا توصیف کرد و نوشت که پکن در حال تبدیل شدن به «میانجی مرکزی» در بحران جاری است.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که مسئله تنگه هرمز نیز مورد توجه قرار گرفته است. وانگ یی خواستار بازگشت سریع عبور و مرور عادی و امن در این آبراه راهبردی شده و تحلیلگران چینی تأکید کرده‌اند که امنیت هرمز علاوه بر اهمیت منطقه‌ای، برای اقتصاد جهانی و بازار انرژی نیز حیاتی است.