بازتاب جنگ علیه ایران در رسانه‌ها/ گاردین: زور ترامپ به هیچ کجا نرسید

خبرگزاری مهر، گروه بین الملل: از آغاز تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، نه‌تنها اهداف اعلامی این عملیات محقق نشده، بلکه شواهد فزاینده‌ای از بن‌بست راهبردی و شکست‌های میدانی و سیاسی برای طرف‌های متجاوز در حال آشکار شدن است. این جنگ که با حملات گسترده و کشتار غیرنظامیان از جمله دانش‌آموزان بی‌گناه آغاز شد، به‌سرعت ابعاد انسانی، امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای پیدا کرده و واکنش‌های متفاوتی را در رسانه‌های بین‌المللی برانگیخته است. هرچند آتش بس دو هفته ای حاصل شد و درا دامه هم توسط ترامپ تمدید شد اما هنوز تا پایان واقعی این تجاوز مسیر پیچیده ای در پیش است.

رسانه‌های جهان هر یک با رویکردهای خاص خود، تلاش کرده‌اند روایت این جنگ را شکل دهند؛ بررسی این بازتاب‌ها می‌تواند تصویری روشن‌تر از وضعیت واقعی جنگ و چشم‌انداز آن ارائه دهد.

رسانه های غربی

پایگاه تحلیلی کانورسیشن در گزارشی با استناد به دیدگاه کارشناسان بین‌المللی نوشت که جنگ دو ماهه اخیر، محدودیت‌های ذاتی قدرت آمریکا را در برابر مقاومت ایران آشکار ساخته است. به نوشته کریستین امری، کارشناس روابط بین‌الملل از دانشگاه یونیورسیتی کالج لندن، فقدان انسجام راهبردی در اهداف واشنگتن و تل‌آویو، کل این اقدام را به یک «شکست راهبردی عظیم» تبدیل کرده است.

این گزارش می‌افزاید که آمریکا و اسرائیل با وجود برتری قاطع نظامی، اهداف متفاوتی را دنبال می‌کردند و توانایی ایران در تحمل فشارها و مقاومت را دست کم گرفتند. تحلیلگران امنیتی دانشگاه سیتی سنت جورج لندن تصریح می‌کنند که ایران نیازی به پیروزی نظامی نداشت، بلکه صرفا با «استقامت» توانست خیال پیروزی قاطع واشنگتن را به چالش بکشد.

کانورسیشن همچنین به چرخش روایی کاخ سفید اشاره می‌کند که اکنون مدعی شده عملیات «خشم حماسی» یک ماه پیش پایان یافته و حضور نظامی جاری صرفا یک مأموریت «بشردوستانه» است. این تغییر نام هم‌زمان با فشار کنگره بر اساس قانون اختیارات جنگی صورت گرفته است. در بخش دیگری از این تحلیل، به تبعات اقتصادی جنگ از جمله تورم ۵۰ درصدی در ایران اشاره شده و در پایان یادآوری می‌شود که چین با نظاره‌گری هوشمندانه، از فرسایش قدرت آمریکا در خاورمیانه منتفع شده و وزیر خارجه ایران نیز در سفر به پکن حق مشروع تهران برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را مورد تأکید قرار داده است.

روزنامه گاردین در تحلیلی نوشت که اتکای صرف دونالد ترامپ به زور نظامی و فشار اقتصادی، آمریکا را در قبال ایران به هیچ‌کجا نرسانده و خواستار اتخاذ رویکردی واقع‌بینانه در مذاکرات شد. به نوشته این رسانه انگلیسی، واشنگتن خواسته‌هایی تقریبا معادل «خلع سلاح یکجانبه» ایران در حوزه هسته‌ای، موشکی و شبکه‌های نیابتی مطرح کرده است، در حالی که تهران این توانمندی‌ها را ضامن بقای خود می‌داند و فشار بیشتر صرفا عزم آن را برای حفظ ابزارهای بازدارندگی جزم‌تر می‌کند.

گاردین با اشاره به درس‌های دیپلماسی قهری موفق در بوسنی و کوزوو تصریح می‌کند که این روش تنها زمانی جواب می‌دهد که خواسته‌ها موجودیت طرف مقابل را تهدید نکند. سابقه خروج ترامپ از برجام، بی‌اعتمادی تهران به پایبندی واشنگتن را تعمیق کرده و برای شکستن بن‌بست، آمریکا باید تضمین‌ها و مشوق‌های اقتصادی قابل توجهی از جمله لغو تحریم‌ها ارائه دهد.

این گزارش نتیجه می‌گیرد که اگر مذاکرات جامع ممکن نباشد، کف واقع‌بینانه توافق، بازگشت آزادی کشتیرانی به تنگه هرمز و توقف تنش‌های نظامی است. گاردین تأکید می‌کند که این سطح از توافق گرچه یک موفقیت کامل نیست، اما دست‌کم فرسایش بیشتر قدرت آمریکا را متوقف خواهد ساخت. در پایان، این رسانه سرسختی ترامپ را مصداق «غروری» می‌داند که قدرت نظامی را جایگزین دیپلماسی واقعی می‌پندارد و بارها از عراق تا اوکراین به ناکامی راهبردی انجامیده است.

رسانه های عربی و منطقه ای

القدس العربی در مقاله ای با عنوان “جنگ علیه ایران، نظم عربی را دچار شکاف می‌کند”، به بررسی پیامدهای درگیری ایران و آمریکا، بر کشورهای عربی خلیج فارس پرداخت. در دو روز گذشته، نشانه‌هایی از خوش‌بینی در جهان و منطقه عربی پدیدار شده و احتمال دستیابی ایالات متحده و ایران به توافق در یک بازه زمانی کوتاه افزایش یافت. این توافق شامل مذاکرات فشرده در مورد همه موارد اختلافی، از جمله بازگشایی تنگه هرمز خواهد بود – نکته‌ای که به گفته دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، توسط ایالات متحده پیش‌بینی نشده بود و از آن “غافلگیر” شده بود.

جنگ علیه ایران در حال از هم پاشیدن نظم عربی است. ظهور جغرافیا در مواجهه با برتری فناوری تنها یک غافلگیری بزرگ نبود. این جنگ “بارور شدن” عناصر انفجاری را در درون سیستم عربی تسریع کرد، عناصری که پس از مواجهه عمیق این سیستم با وحشت نسل‌کشی اسرائیل علیه فلسطینیان در نوار غزه و جنگ‌های نیابتی لبنان و یمن، به شدت در حال جوشیدن بودند. سپس جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران از راه رسید و خسارات قابل توجهی به کشورهای خلیج فارس وارد شد – کشورهایی که قرار بود از حمایت آمریکا به عنوان “متحدان اصلی غیر ناتو” مانند عربستان سعودی، قطر، بحرین و کویت؛ یا به عنوان “متحدان اصلی دفاعی” مانند امارات متحده عربی؛ یا به عنوان کشورهای دارای توافق‌نامه‌های مشارکت استراتژیک که دسترسی به فرودگاه‌ها و پایگاه‌های هوایی را فراهم می‌کند، مانند عمان، برخوردار باشند.

این جنگ همچنین تنش‌های موجود در نظام عربی را تشدید کرد. شایان ذکر است که تأسیس شورای همکاری خلیج فارس در سال ۱۹۸۱ در پس زمینه جنگ دیگری، یعنی جنگ ایران و عراق، رخ داد. ایده اصلی در تشکیل آن، ایجاد چارچوبی برای امنیت جمعی و هماهنگی تلاش‌های دفاعی بود، اما این ایده به یک دلیل ساده محقق نشد: کشورهای خلیج فارس به تضمین‌های آمریکا اعتقاد داشتند و آنها را بزرگترین عامل بازدارنده در برابر تهدیدات منطقه‌ای می‌دانستند، که عملاً با نتایج جنگ اخیر علیه ایران از بین رفت.

الجزیره با توجه به درگیری دیشب ایالات متحده و ایران در تنگه هرمز در گزارشی به اتهامات طرفین علیه یکدیگر پرداخت و نوشت:ایالات متحده و ایران، در جدی‌ترین آزمون آتش‌بس یک ماهه، یکدیگر را به آغاز حمله در تنگه هرمز متهم کردند. این در حالی است که واشنگتن اصرار داشت که خواهان تشدید تنش نیست.

صدای انفجارهایی در جنوب ایران شنیده شد و پس از آن، قرارگاه خاتم الانبیاء ایران اتهاماتی را مبنی بر نقض آتش‌بس توسط ارتش آمریکا با حمله هوایی به مناطق ساحلی و قرار دادن یک نفتکش و کشتی ایرانی در تنگه هرمز مطرح کرد.

با این حال، ایالات متحده اعلام کرد که ایران به نیروهای آمریکایی در تنگه هرمز حمله کرده است و آمریکا مجبور به دفاع از خود شد. در روایت اولیه ایران اعلام کرد این وقایع با حمله آمریکا به یک نفتکش ایرانی آغاز شد و پس از آن نیروهای ایرانی کشتی‌های جنگی آمریکایی را هدف قرار دادند.سه ناوشکن آمریکایی در نزدیکی تنگه هرمز مورد حمله موشک‌ها و پهپادهای نیروی دریایی ایران قرار گرفتند.

عربی ۲۱ در تحلیلی با اشاره به مشکلات رسیدن به توافق میان آمریکا و ایران نوشت: بسیاری از کسانی که توافق صلح متوقف شده بین واشنگتن و تهران را تحلیل می‌کنند، معتقدند که مشکل در بحران اعتماد نهفته است. این بحران، چرخه معیوبی را توضیح می‌دهد؛ به این ترتیب که ابتدا با دیپلماسی آغاز و سپس به رسانه‌ها منتقل می‌شود. رسانه ها روایت های مختلف را ارائه می کنند و به دنبال آن تهدید به زور، ابتکارات نامشخص، سپس کنار گذاشتن آنها به نفع دیپلماسی و پاسخ به میانجی‌ها، و مجددا بازگشت به رسانه‌ها دیده می شود.این چرخه معیوبی است که پیوسته در مذاکرات میان ایران و آمریکا وجود داد.

برخی معتقدند که توافق، غیرممکن است زیرا نمی‌توانند راهی برای خروج از اختلاف بر سر موضوع اصلی برنامه هسته‌ای تصور کنند. برخی دیگر هنوز معتقدند که رئیس جمهور آمریکا قادر به فرار از تله اسرائیل نخواهد بود و نمی‌تواند به توافقی دست یابد که اهداف اسرائیل را محقق نکند.

واقعیت‌ها نشان می‌دهد که نشانه‌های جنگ در حال افزایش است. نمی‌توان از افزایش عظیم نیروهای نظامی آمریکا چشم‌پوشی کرد . این امر تهران را نگران می‌کند و انجام هرگونه گفتگوی جدی را برای آن دشوار می‌سازد. تا زمانی که سوءظن ادامه داشته باشد، بحران بی‌اعتمادی به مانعی اساسی در برابر دیپلماسی تبدیل می‌شود.

رسانه های چین و روسیه

«الیجا مگنیر» کارشناس مسائل نظامی در گفت‌وگو با خبرگزاری اسپوتنیک اعلام کرد پس از درگیری دیشب میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز، احتمال ادامه تنش‌ها در قالب «تشدید کنترل‌شده» بیشتر از وقوع جنگی تمام‌عیار است. به گفته او، اگرچه بازگشت به جنگ گسترده همچنان محتمل است، اما هیچ‌یک از دو طرف در شرایط فعلی تمایلی به ورود فوری به یک رویارویی مستقیم و فراگیر ندارند.

وی توضیح داد که در مرحله پیش‌رو، تنش‌ها احتمالا به شکل حوادث دریایی، حملات نیروهای متحد دو طرف، عملیات سایبری، حملات هدفمند و تبادل محدود آتش ادامه خواهد یافت؛ اقداماتی که هدف آن افزایش فشار بدون کشیده شدن بحران به جنگ منطقه‌ای است.

مگنیر با اشاره به ابزارهای فشار دو کشور افزود آمریکا می‌تواند با اعزام نیرو و افزایش حضور نظامی، سطح تقابل را تشدید کند، در حالی که ایران قادر است از طریق فشار جغرافیایی و اقتصادی، دامنه تنش را گسترش دهد بدون آنکه وارد نبرد مستقیم شود.

بخش عربی وب‌سایت شبکه «آرتی» روسیه در گزارشی با عنوان «امید به توافق ایران و آمریکا با وجود چالش‌های منطقه‌ای» نوشت در حالی که تنش‌ها در خاورمیانه ادامه دارد، مذاکرات ایران و ایالات متحده نشانه‌هایی از پیشرفت نشان می‌دهد و برخی تحلیلگران از آن به عنوان «اولین نشانه‌های امید» یاد می‌کنند.

با وجود پیچیدگی‌های روزافزون و تأثیر حملات اسرائیل به لبنان بر فضای مذاکره، کارشناسان معتقدند دو طرف همچنان می‌توانند به توافقی دست یابند.

الکسی یورک، پژوهشگر مرکز مطالعات خاورمیانه، می‌گوید امکان رسیدن به یک «تفاهم نمادین» وجود دارد که به دلیل زبان مبهم آن، به هر دو طرف اجازه دهد از منظر سیاسی پیروز ظاهر شوند و همزمان ادعاهای طرف مقابل را خنثی کنند. چنین توافقی می‌تواند گامی تاکتیکی باشد که فضای مذاکرات را حفظ کند و فرصت برنامه‌ریزی برای مرحله بعدی را فراهم آورد.

منابع نزدیک به هیئت سعودی نیز از پیشرفت‌های اولیه در زمینه کاهش تحریم‌ها در ازای ایجاد «کریدورهای امن» خبر داده‌اند. رسانه‌های اصلی آمریکا نیز تحلیل مشابهی ارائه کرده‌اند و نشان می‌دهند که مقدمات توافقات نمادین وارد مرحله مهمی شده است.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند که توافقات موقت تنها تاکتیکی هستند و توانایی کاهش کامل تنش‌ها در منطقه را ندارند. مسائل کلیدی مانند آینده برنامه هسته‌ای ایران و بازگرداندن ترافیک دریایی در تنگه هرمز به سطح پیش از بحران همچنان چالش باقی می‌ماند.

به رغم این محدودیت‌ها، مذاکرات نشان می‌دهد که ایران و آمریکا تلاش می‌کنند با مدیریت بحران و حفظ دیپلماسی، مسیر گفتگوهای آتی را باز نگه دارند. این تحولات، اگرچه هنوز به ثبات کامل منطقه منجر نشده، اما یک «نور امید» برای کاهش تنش‌ها و پیشبرد دیپلماسی منطقه‌ای محسوب می‌شود.