بمباران خبری سلامت روان کودک را آسیب می‌زند

به گزارش خبرگزاری مهر، داوود فتحی روانشناس کودک و نوجوان در برنامه «ایران سربلند» با اشاره به مسئولیت اجتماعی و انسانی در روزهای پرتنش، اظهار کرد: در شرایط بحران و فشار روانی، نخستین نیاز خانواده‌ها به‌ویژه کودکان احساس امنیت و شنیده‌شدن است و این امنیت از درون خانه و از کیفیت ارتباط اعضای خانواده شکل می‌گیرد.

فتحی با بیان اینکه اولین گام برای کاهش استرس در محیط خانواده «گفت‌وگوی باز و محترمانه» است، توضیح داد: اعضای خانواده باید بتوانند احساسات و نگرانی‌های خود را بدون ترس از قضاوت شدن بیان کنند. وقتی کودک می‌گوید «می‌ترسم»، نباید ترس او بی‌اعتبار شود و آنچه برای یک نفر بی‌اهمیت است، برای دیگری می‌تواند منشأ اضطراب باشد و احترام به احساسات، مقدمه آرام‌سازی است.

این کارشناس با تأکید بر اهمیت «گوش‌دادن مؤثر» افزود: در لحظه‌های استرس، همیشه قرار نیست راه‌حل فوری ارائه شود؛ گاهی کودک یا حتی بزرگسال فقط می‌خواهد شنیده شود و خانواده باید به‌جای نسخه‌پیچی عجولانه، بر «درک احساس» و «همدلی» تمرکز کند.

فتحی ایجاد برنامه منظم روزانه را دومین اقدام کلیدی دانست و گفت: روتین منظم فقط برای بحران نیست؛ در همه زمان‌ها باید وجود داشته باشد. زمان خواب، غذا، استراحت و فعالیت‌های روزمره اگر قابل پیش‌بینی باشد، از شدت اضطراب می‌کاهد. وی با اشاره به اینکه «عدم پیش‌بینی‌پذیری» یکی از عوامل جدی استرس است، بیان کرد: انسان به‌طور طبیعی تلاش می‌کند بر محیط پیرامون خود نوعی کنترل داشته باشد؛ وقتی این کنترل و پیش‌بینی از بین می‌رود، استرس افزایش پیدا می‌کند.

وی در ادامه با اشاره به نقش روابط خانوادگی گفت: خانواده باید زمانی را برای با هم بودن اختصاص دهد؛ غذا خوردن کنار هم، پیاده‌روی، گفت‌وگوی کوتاه یا تماشای یک فیلم می‌تواند احساس اتصال و آرامش ایجاد کند. فتحی خاطرنشان کرد: عامل مهم، صرفاً «حمایت کردن» نیست، بلکه «احساس حمایت شدن» است؛ اینکه کودک مطمئن باشد خانواده پشت اوست و تنها نیست.

این کارشناس در بخش دیگری از گفت‌وگو به مهارت‌های آرام‌سازی پرداخت و گفت: خانواده‌ها باید هم برای خود و هم برای فرزندان، تکنیک‌های کاهش تنش را تمرین کنند؛ از جمله تنفس عمیق (با الگوی مکث و بازدم طولانی‌تر)، تمرین‌های کششی و ریلکسیشن. فتحی همچنین با اشاره به تفاوت‌های فردی در آرام‌شدن، افزود: برای برخی افراد موسیقی آرام‌بخش، برای برخی گفت‌وگوی ساده و حتی شوخی‌های سبک، و برای برخی دیگر فعالیت‌های معنوی می‌تواند نقش آرام‌کننده داشته باشد.

وی مطالعه و افزایش مهارت‌ها را نیز از راهبردهای تقویت تاب‌آوری دانست و بیان کرد: یادگیری و درگیر شدن با کتاب و آموزش، ظرفیت فرد را بالا می‌برد و به او کمک می‌کند در برابر استرس‌ها مقاوم‌تر شود. به گفته فتحی، بسیاری از استرس‌ها به‌طور کامل حذف نمی‌شوند، اما این انسان است که می‌تواند قوی‌تر شود و توان مواجهه را افزایش دهد.

فتحی سپس به موضوع مدیریت تعارض در خانواده اشاره کرد و گفت: سوءتفاهم‌ها و تعارض‌های کوچک اگر حل نشوند، مثل «ریگ در کفش» باقی می‌مانند و بخش مهمی از ذهن را درگیر می‌کنند. وی تأکید کرد: در تعارضات خانوادگی، هدف نباید اثبات تقصیر باشد؛ باید مسئله را حل کرد و از نگاه «حق با رابطه است» برای حفظ بنیان خانواده بهره گرفت.

این کارشناس یکی دیگر از محورهای مهم کاهش استرس را محدود کردن عوامل استرس‌زا و مدیریت ورودی اطلاعات دانست و افزود: برخی اخبار و اطلاعات اساساً ارتباط مستقیمی با زندگی روزمره ما ندارند، اما دریافت مداوم آن‌ها به‌خصوص اخبار منفی می‌تواند اضطراب را تشدید کند. فتحی با تأکید بر اینکه خانواده‌ها باید «ورودی‌ها» را تا حد زیادی کنترل کنند، تصریح کرد: کودکان نباید حجم زیادی از اطلاعات و اخبار تنش‌زا را دریافت کنند؛ البته آموزش تدریجی و متناسب با سن لازم است، اما بمباران خبری به سلامت روان کودک آسیب می‌زند.

فتحی در رادیو گفت‌وگو با اشاره به ضرورت سبک زندگی سالم گفت: کمبود خواب می‌تواند اضطراب را به‌شدت افزایش دهد و نبود فعالیت بدنی نیز فشار روانی را بیشتر می‌کند. وی افزود: والدینی که خودشان مهارت مدیریت استرس را بلد نباشند، نمی‌توانند برای فرزندان الگوی مناسبی باشند و چه‌بسا ناخواسته استرس را افزایش دهند.

این کارشناس هشدار داد: اگر استرس ادامه‌دار شود، می‌تواند منشأ بسیاری از اختلالات و اضطراب‌ها باشد.

فتحی تأکید کرد: والدین باید نسبت به کوچک‌ترین نشانه‌ها حساس باشند و آن‌ها را جدی بگیرند؛ همچنین نباید با تهدید و فشار صرفاً علائم ظاهری استرس را خاموش کرد، زیرا این کار ممکن است به اضطراب درونی و پنهان تبدیل شود که برون‌ریزی ندارد اما از درون به کودک و نوجوان آسیب می‌زند.

وی در پایان ضمن آرزوی سلامت برای خانواده‌ها خاطرنشان کرد: تربیت و رشد کودک یک فرایند پیوسته است و خانواده‌ها باید در هر مرحله، دانش و مهارت‌های لازم را به‌روز کنند؛ زیرا اگر زمان از دست برود، در آینده صرفاً مجبور به تحمل پیامدها خواهند شد، اما با یادگیری به‌موقع می‌توان مسیر را برای فرزندان روشن‌تر کرد.