چه کسی کامپیوتر را اختراع کرد؟

تینا مزدکی_تاریخچه کامپیوترها به این دلیل شگفت‌انگیز است که در واقع بخشی از تاریخچه جهان مدرن محسوب می‌شود. در این گزارش، شما را به سفری سریع در میان بزرگ‌ترین پیشرفت‌های فناورانه چند قرن اخیر می‌بریم؛ از ایده‌های «ایدا لاولیس» گرفته تا نبوغ «آلن تورینگ». سپس به عصر حاضر می‌رسیم و تأثیرات غیرقابل‌انکار «بیل گیتس» و «استیو جابز» را بررسی می‌کنیم و در نهایت، به وضعیت کنونی دنیای تکنولوژی در مواجهه با هوش مصنوعی (AI) و رایانش کوانتومی نگاهی خواهیم داشت.

آغاز دوران رایانش (قرن شانزدهم تا نوزدهم)

این یک گاه‌شمار از رویدادهای کلیدی در تاریخ محاسبات است؛ پس بیایید از روزگاری شروع کنیم که محاسبات با ماشین‌های مکانیکی و حتی دستگاه‌های بافندگی انجام می‌شد.

دهه ۱۵۷۰: کتاب‌های محاسبات آماده (Ready Reckoner)

اگر در اواخر قرن شانزدهم یک بازرگان، تاجر یا کشاورز بودید، «کامپیوتر» انتخابی شما کتابی پر از محاسبات از پیش آماده بود که به آن «Ready Reckoner» می‌گفتند. این کتاب‌ها برای محاسبه سود مرکب بسیار مفید بودند و محبوبیت آن‌ها تا قرن بیستم نیز ادامه داشت. تنها مشکل این بود که کتاب‌ها اغلب حاوی اشتباهات محاسباتی بودند؛ مسئله‌ای که به یک انگیزه بزرگ برای «چارلز ببیج» تبدیل شد تا به فکر راهکاری بهتر بیفتد.

۱۶۱۷: استخوان‌های نپر (Napier’s Bones)

بشر همواره در آرزوی ابزارهای مکانیکی برای کمک به محاسبات بوده است. چرتکه که اختراع آن به ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد بازمی‌گردد، قرن‌ها ابزار اصلی محاسبات بود. اما اولین تهدید برای سلطه چرتکه، توسط «جان نپر»، ریاضی‌دان اسکاتلندی که به خاطر ابداع لگاریتم نیز مشهور است، ایجاد شد. نپر در سال ۱۶۱۷ نشان داد که چگونه می‌توان با استفاده از میله‌های چاپی که جداول ضرب در آن‌ها تعبیه شده بود، هر دو عددی را در هم ضرب یا بر هم تقسیم کرد. او این اختراع خود را «استخوان‌های نپر» نامید.

۱۶۲۲: اختراع خط‌کش محاسبه (Slide Rule)

 «ویلیام اوترد»، ریاضی‌دان انگلیسی، خط‌کشی اختراع کرد که از یک بخش میانی لغزان میان دو مقدار بالایی و پایینی تشکیل می‌شد تا بتواند دو عدد لگاریتمی را با هم جمع کند و عددی برابر با لگاریتم حاصل‌ضرب آن‌ها تولید کند. البته این یک تصادف نبود؛ «جان نپر» پیش‌تر این نتیجه را نشان داده بود و «ادموند گانتر»، دیگر ریاضی‌دان انگلیسی، در سال ۱۶۲۰ مقیاسی برای بهره‌برداری از آن ایجاد کرده بود. به عبارت دیگر، خط‌کش محاسبه‌ی «اوترد» صرفاً این فرایند را مکانیکی کرد. این ابزار تا زمان ظهور ماشین‌حساب‌های الکترونیکی ارزان‌قیمت در اواخر قرن بیستم، همچنان ابزاری محبوب باقی ماند.

۱۶۴۲-۴۴: اختراع پاسکالین (Pascaline)

پدر ریاضی‌دان و فیلسوف افسانه‌ای فرانسوی، «بلز پاسکال»، یک مقام مالیاتی بود که این شغل به معنای انجام حجم عظیمی از محاسبات طاقت‌فرسا بود. به همین دلیل، پاسکال برای خودکارسازی عمل جمع و تفریق، یک ماشین‌حساب به نام «پاسکالین» اختراع کرد. با این دستگاه دیگر نیازی نبود که فرد به ریاضیات مسلط باشد، بلکه تنها کافی بود چرخ‌دنده‌ها را تنظیم کند. طبق گزارش «بریتانیکا»، پاسکال در طول یک دهه ۵۰ عدد از این ماشین‌ها را ساخت که باعث شده پاسکالین به عنوان «اولین ماشین تجاری» تاریخ شناخته شود.

۱۶۷۳: ماشین حساب لایب‌نیتس (Stepped Reckoner)

«گوتفرید ویلهلم فون لایب‌نیتس»، همه‌چیزدان آلمانی، علاوه بر ابداع حساب دیفرانسیل و انتگرال به طور مستقل از نیوتن و سایر دستاوردهای علمی‌اش، راهی برای بهبود پاسکالین پیدا کرد تا بتواند عمل ضرب و تقسیم را نیز انجام دهد. اختراع او که «ماشین محاسبه‌گر پله‌ای» (Stepped Reckoner) نام داشت، برای کار از مکانیزم طبل پله‌ای استفاده می‌کرد. با این حال، به دلیل پیچیدگی طراحی و محدودیت‌های تولید در آن زمان، لایب‌نیتس هرگز نتوانست نسخه کاملاً رضایت‌بخشی از آن را در زمان حیاتش بسازد. با این وجود، ایده‌های او تا دو قرن بعد بر ماشین‌حساب‌های مکانیکی تأثیرگذار بود.

ادامه این خبر را در «چه کسی مخترع واقعی کامپیوتر است؟» بخوانید.

۲۲۷۳۲۳