حمایت معاونت علمی از توسعه ریزشبکه‌ها برای افزایش تاب‌آوری صنعت برق

به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری، تورج امرایی، معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی، با اشاره به گستردگی شبکه برق کشور گفت: شبکه‌های انرژی الکتریکی مقیاس بزرگ همانند شبکه برق سراسری ایران اغلب در یک گستره جغرافیایی وسیع طراحی، ساخته و بهره‌برداری می‌شوند. شبکه سراسری برق ایران با نزدیک به ۵۷ هزار کیلومتر مدار خط انتقال ۴۰۰ و ۲۳۰ کیلوولت و ۷۹ هزار کیلومتر مدار خط فوق توزیع ۱۳۲ و ۶۳ کیلوولت بزرگ‌ترین شبکه انتقال برق در خاورمیانه و در زمره شبکه‌های مقیاس بزرگ جهان به شمار می‌آید.

وی افزود: ظرفیت اسمی تولید برق در ایران نزدیک به ۱۰۰ هزار مگاوات با حداکثر قدرت قابل تولید ۶۵ هزار مگاوات است و برآورد می‌شود تولید ناویژه شبکه ملی برق کشور در سال ۱۴۰۴ از حدود ۴۰۰ تراوات ساعت نیز فراتر رفته باشد

تغییر الگوی تولید برق در جهان

امرایی با اشاره به تغییر رویکرد جهانی در حوزه تولید انرژی الکتریکی گفت: به دلایل مختلفی همچون طولانی بودن زمان ساخت نیروگاه‌های بزرگ و خطوط انتقال ولتاژ بالا، پیامدهای زیست‌محیطی، مخاطرات امنیتی و نیز تلفات انرژی به دلیل فاصله طولانی میان محل تولید و مصرف، الگوی تولید متمرکز و مقیاس بزرگ در حال تغییر است.

به گفته وی، امروزه تلاش می‌شود سامانه‌های انرژی الکتریکی در نزدیکی محل مصرف، اما در ابعاد کوچک‌تر از نظر توان الکتریکی و سطح ولتاژ طراحی و بهره‌برداری شوند.

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی در توضیح مفهوم ریزشبکه الکتریکی بیان کرد: ریزشبکه الکتریکی به مجموعه به‌هم‌پیوسته‌ای از تجهیزات الکتریکی همچون مولدهای مقیاس کوچک (اعم از تجدیدپذیر یا حرارتی)، بارهای مصرفی، ذخیره‌سازها و شبکه الکتریکی واسط گفته می‌شود که می‌تواند به‌صورت مستقل از شبکه برق اصلی (در حالت جزیره‌ای) یا به‌صورت متصل به شبکه سراسری بالادست فعالیت کند.

ضرورت اجرای برنامه ملی احداث ریزشبکه‌ها

امرایی تأکید کرد: طراحی و اجرای «برنامه ملی احداث ریزشبکه‌های الکتریکی برای افزایش تاب‌آوری صنعت برق» با تمرکز بر ساختمان‌ها و مراکز حساس و حیاتی همچون بیمارستان‌ها، ایستگاه‌های پمپاژ آب و مراکز داده و نیز برخی صنایع کوچک و متوسط، یک ضرورت ملی است.

وی ادامه داد: برای افزایش تاب‌آوری صنعت برق ایران و مراکز و صنایع وابسته به آن، حرکت به سمت خودتأمینی در محل مصرف ضروری است؛ به‌گونه‌ای که وابستگی بیش از ۹۵ درصدی فعلی میزان تولید ویژه انرژی برق کشور به نیروگاه‌های بزرگ و متوسط به سطح پایین‌تری کاهش یابد. در این مسیر، ریزشبکه‌های الکتریکی با بهره‌گیری از مولدهای مقیاس کوچک همچون سامانه‌های خورشیدی و مولدهای حرارتی کوچک‌مقیاس ابزار مناسبی برای تحقق این هدف به شمار می‌آیند.

توانمندی شرکت‌های دانش‌بنیان در ساخت تجهیزات نیروگاهی

امرایی با اشاره به ظرفیت‌های فناورانه کشور گفت: هم‌اکنون در ایران شرکت‌های دانش‌بنیان بزرگ، توربین‌ها و ژنراتورهای مقیاس بزرگ و متوسط نیروگاهی را بر مبنای طراحی ایرانی تولید می‌کنند و بخش عمده‌ای از ظرفیت کنونی تولید برق کشور، از توربین‌ها تا ژنراتورها، محصول شرکت‌های دانش‌بنیان داخلی است.

وی افزود: به‌طور نمونه، شرکت‌های دانش‌بنیان ایرانی نیروگاه‌های گازی سیار قابل حمل با ظرفیت ۲۵ مگاوات را تولید می‌کنند که در کمتر از یک ماه نصب و راه‌اندازی می‌شود. همچنین این شرکت‌ها توانایی تولید توربوژنراتورهای صنعتی تا ظرفیت ۲۵ مگاوات را دارند که برخی از این طرح‌ها با کارفرمایی وزارت نفت در قالب طرح تولید بار اول و با مجوز معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری در حال اجرا است.

ضرورت توسعه مولدهای کوچک‌مقیاس

وی با بیان اینکه ظرفیت‌های بالای ۲۵ مگاوات در زمره نیروگاه‌های مقیاس متوسط و بزرگ قرار می‌گیرند، افزود: برای تحقق تولید پراکنده مبتنی بر مولدهای مقیاس کوچک، علاوه بر توسعه نیروگاه‌های بادی و خورشیدی، توسعه میکروتوربین‌های گازی و دیزل ژنراتورها نیز باید در برنامه دولت قرار گیرد.

امرایی تصریح کرد: هم‌اکنون بسیاری از مراکز مصرف، مولدهای مقیاس کوچک گازی و دیزلی مورد نیاز خود برای برق اضطراری یا خودتأمینی را از خارج کشور تأمین می‌کنند. در صورت تحریک تقاضا و رونق تالار برق آزاد در بورس انرژی ایران، کشش فناوری ایجاد می‌شود و امکان بومی‌سازی انواع مولدهای مقیاس کوچک گازی و دیزلی از چند صد کیلووات تا چند مگاوات با مشخصات و بازده قابل مقایسه با نمونه‌های جهانی فراهم خواهد شد.

پیشرفت در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر

وی در ادامه با اشاره به ظرفیت‌های فناورانه کشور در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر گفت: در زمینه توربین‌های بادی، یکی از شرکت‌های دانش‌بنیان بزرگ کشور هم‌اکنون توربین‌های بادی ۲.۵ مگاواتی تولید می‌کند و تاکنون بیش از ۱۰۰ مگاوات از این توربین‌ها در کشور نصب شده است.

امرایی همچنین درباره توسعه فناوری خورشیدی افزود: در حوزه نیروگاه‌های خورشیدی، ظرفیت تولید پنل با نیاز کشور فاصله قابل توجهی دارد. در حوزه فناوری اینورتر خورشیدی نیز معاونت علمی به‌عنوان دستگاه متولی توسعه فناوری در کشور و سازمان انرژی‌های تجدیدپذیر و بهره‌وری انرژی برق (ساتبا) به‌عنوان دستگاه متقاضی فناوری، فرایند بومی‌سازی مبدل‌های خورشیدی را در قالب طرح تولید بار اول با مشارکت پنج شرکت دانش‌بنیان آغاز کرده‌اند.

الزامات تحقق برنامه ریزشبکه‌ها

معاون توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی در ادامه به الزامات اجرایی این برنامه اشاره کرد و گفت: انتخاب مراکز و صنایع هدف برای احداث ریزشبکه و مولدهای مقیاس کوچک، تبیین سازوکار تأمین مالی بر اساس ظرفیت‌های قانونی، تعیین میزان کل ظرفیت تولید مقیاس کوچک برای دستیابی به حداقل سطحی از تاب‌آوری و نیز تدوین مقررات زیست‌محیطی برای به‌کارگیری مولدهای کوچک‌مقیاس گازی و دیزلی در کلان‌شهرها از جمله اقدامات مهم برای تحقق این برنامه است.

وی تأکید کرد: اجرای این برنامه نیازمند همکاری نزدیک وزارتخانه‌های نیرو، نفت و صنعت، معدن و تجارت با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست جمهوری است.

هدف‌گذاری برای افزایش سهم تولید پراکنده

امرایی در پایان خاطرنشان کرد: اقدام معاونت علمی در طراحی و احداث ریزشبکه‌های خورشیدی هیبریدی در دستگاه‌های اجرایی شهر تهران و استان‌ها و نیز حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان در ساخت مولدهای مقیاس کوچک در قالب طرح تولید بار اول، زمینه را برای توسعه مولدهای کوچک‌مقیاس و احداث ریزشبکه‌های الکتریکی فراهم کرده است.

وی افزود: دستیابی به سهم ۲۰ تا ۳۰ درصدی از کل تولید ویژه انرژی برق سالانه کشور با اتکا به منابع تجدیدپذیر غیرآبی و مولدهای مقیاس کوچک حرارتی در یک افق پنج‌ساله دستاوردی قابل توجه خواهد بود که با برنامه‌ریزی دقیق و هماهنگی میان دستگاه‌های متولی قابل تحقق است.