برای حاکمیت ما زشت است اساتید با مشکل ملزومات پژوهشی مواجه باشند

به گزارش خبرنگار مهر، نشست تخصصی دومین همایش بین المللی الگوی حکمرانی آیت الله شهید دکتر ابراهیم رئیسی با حضور دکتر محمد علی زلفی گل وزیر علوم دولت سیزدهم، علی شمسی پور مشاور وزیر علوم و سرپرست دفتر وزارتی دولت سیزدهم و روح الله رازینی رئیس مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت وزارت علوم دولت سیزدهم به بهانه سالگرد آیت الله رئیسی و مرور برنامه‌های آموزش عالی برگزار شد.

زلفی‌گل در ابتدای جلسه، با گرامیداشت یاد شهدا و رهبر شهید انقلاب اسلامی گفت: در آغاز سالگرد شهادت شهدای خدمت هستیم، دولت مردمی شهید رئیسی واقعاً دولت خدمت بود؛ سرتاپا برای خدمت به مردم را نمی‌شناخت و شهید رئیسی همه هم و غم خود را برای رفع مشکلات و خدمت به مردم گذاشته بود.

وزیر علوم دولت سیزدهم با اشاره به نگاه دولت رئیسی به موضوع علم و فناوری گفت: نگاه دولت رئیسی به علم و فناوری، در پی کشف فرصت‌های جدید و مزیت‌های ایجابی بود. نوع نگاه دولت رئیسی به وزارتخانه‌های متولی علم و فناوری، نگاه به منبعی پایان‌ناپذیر برای تمدن‌سازی، صیانت از کشور و ایران جاویدان بود.

زلفی‌گل افزود: شهید رئیسی نقش رهبری در این زمینه داشت. ما سعی می‌کردیم در مدیریت علم و فناوری، مواردی که نقش شهید رئیسی حاکم بود را در رأس برنامه‌های خود قرار دهیم. دولت رئیسی اگر ۸ سال ادامه می‌یافت و برنامه‌های هفتم توسعه اجرایی می‌شد، نقش علم و فناوری در پیشرفت کشور بروز و ظهور جدی‌تری می‌یافت.

در ادامه، روح الله رازینی افزود: فضای فعلی کشور ما، فضای جنگ است. داستان جنگ مجموعه‌ای از فرصت‌ها را ایجاد کرده است که می‌تواند در علم و فناوری اثرگذار باشد؛ که در دوره دکتر زلفی گل نیز محور برنامه‌ها بود. در بحث تولید علم، در رشته ما که مدیریت است، وقتی تاریخچه شاخه‌های علمی آن را مشاهده می‌کنیم، رشد آن در جنگ جهانی دوم بوده است. الان در اتفاقات جنگ، قوت و ضعف کشور مشخص شد. یک سری فرصت‌ها در جنگ پیدا کردیم. در برخی فناوری‌ها دست برتر بودیم، یک فناوری‌هایی هم کشف کردیم که از آن آسیب دیدیم. یکی از محورهای مورد توجه دولت سیزدهم بحث «مرجعیت علمی» بود، و الان فرصت خوبی برای جذب دانشجوی خارجی است و باید الان بر روی این مسئله توجه کنیم.

زلفی‌گل در ادامه گفت: از سال ۱۳۸۰ اتفاقات مبارکی در وزارت علوم رخ داد؛ پیش‌تر نیز دانشگاه شیراز در سال ۱۳۶۵ دوره دکتری ایجاد کرد و این مسیر شکل گرفت، و از سال ۱۳۸۰ به بعد اتفاقاتی در وزارت علوم ایجاد شد که برای تولید علم، نظام سنجشی ایجاد کردند که با روی کار آمدن دولت‌ها ادامه یافت و من از دولت‌ها تشکر می‌کنم که زمینه «مرجعیت علمی» را ایجاد کردند.

وی ادامه داد: ما نیز در دوره مسئولیت خود با توجه به تجربه‌هایی که داشتیم، می‌دانستیم که کجاها نیاز است از فرصت‌ها استفاده بهینه کنیم تا مرجعیت علمی با سرعت بیشتر محقق شود. با دستور رهبر شهید، ۱۰۰ میلیون یورو از صندوق توسعه ملی برای تجهیز آزمایشگاه‌ها دریافت کردیم و مبلغی برای اساتید تازه استخدام‌شده ۵ سال گذشته اختصاص دادیم. چون مرجعیت علمی بدون داشتن تجهیزات و امکانات آزمایشگاهی سرعت لازم را ندارد.

وی ادامه داد: ما در وزارت علوم بیش از ۱۸۰۰ مجله علمی داریم که ۱۰۱ مجله تحت نمایه‌های بین‌المللی بودند، برنامه‌ریزی کردیم برای مدیران مجلات تیم تشکیل دادیم تا آموزش ببینند و این مجلات تحت نمایه‌های بین‌المللی قرار گیرند. این فرایند شروع به تأثیرگذاری کرد و با تغییر دولت وزیر جدید نیز همین شیوه را حمایت کردند، الان این مجلات در ۴ سال بیش از ۱۰۰ درصد رشد داشته است.

وزیر سابق علوم افزود: برنامه ما در دولت شهید رئیسی این بود که در افق ۱۰ ساله ۵۰ درصد ۱۸۰۰ مجله تحت نمایه بین‌المللی قرار گیرند تا به مرجع علمی دنیا تبدیل شوند. بحث دیگر ما برای تحقق مرجعیت علمی، ایجاد نظام سنجش و انگیزشی جدید بود؛ یعنی استاد دانشگاه ما بر اساس فعالیت علمی که دارد بتواند از مزایای علمی و معنوی بهره‌مند شود؛ یعنی استاد دانشگاه ما اگر تلاش کرد و باعث افتخار کشور شد، منافع فردی وی دیده شود. بر همین اساس ما پایه‌های تشویقی را از ۶۰ به ۷۰ رساندیم و در این دولت نیز ادامه یافت و پایه‌های عادی، ویژه و ممتاز پیش‌بینی شد.

زلفی‌گل افزود: استاد برجسته ما می‌تواند سالی ۵ پایه بگیرد. ما دستورالعمل «پژوهانه جامع» را تدوین کردیم تا افراد بر اساس توانمندی و اثربخشی که دارند بتوانند از پژوهانه استفاده کنند. استاد اگر تلاش کند رساله دکتری وی در جهت حل مشکلات باشد، می‌تواند از مزایای مادی آن استفاده کند.

وی افزود: یکی دیگر از مباحثی که الان نیز اجرایی می‌شود، پذیرش دانشجویان استادمحور است. در این طرح، نیاز کشور در سامانه نان ثبت می‌شود و استاد رساله دکتری و ارشد خود را بر اساس مشکل کشور تعریف می‌کند و اسم این اساتید در دفترچه کنکور قرار می‌گیرد. این اساتید به سمت مرجعیت علمی حرکت می‌کنند.

وی افزود: ما برای مرجعیت علمی، منافع مادی و معنوی برای اساتید و دانشجویان دکتری پیش‌بینی کردیم که این افراد برای تحقق مرجعیت علمی بیشتر تلاش کنند. ما روی مصرف علم هم نگاه داشتیم، بر همین اساس «معاونت فناوری و نوآوری وزارت علوم» را تأسیس کردیم که خوشبختانه تقویت شده و کار خود را انجام می‌دهد.

زلفی‌گل به ایجاد سامانه نظام ایده‌ها و نیازها اشاره کرد و افزود: صنایع مکلف شدند نیازهای خود را آنجا ثبت کنند؛ سامانه صدف‌ها، صنعت دارایی‌های فکری هدفمند و ارزش‌مدار، ثبت اختراعات در این سامانه ثبت می‌شود. آن زمان ۸۵ هزار ثبت اختراع انجام شد، سامانه دانا، درگاه آشنایی با نخبگان و آینده‌سازان ایجاد شد، سامانه جام، سامانه خاص، سامانه جان ایجاد شد. سامانه جان تمامی محصولات شرکت دانش‌بنیان را نمایه می‌کند. افراد مراجعه کرده و با شرکت ارتباط می‌گیرند. دستگاه‌ها نمی‌توانند این محصولات را که در این شرکت‌ها تولید می‌شود، وارد کنند.

وی یادآور شد: سامانه نان حلقه اتصال نیاز کشور و دانشگاه است.

نظام عرضه و تقاضا در آموزش عالی همخوانی ندارد

رازینی افزود: یکی از اشکالات نظام آموزش عالی ما این است که ورودی دانشگاه با درخواست دستگاه یکی نیست، نظام عرضه و تقاضا در آموزش عالی همخوان نیست. تا جایی که در خاطرم است، بورس صنعت مشاغل در تربیت نیروی ماهر خیلی تأثیرگذار بود و مسیر حل مسئله و مأموریت‌گرایی برای اتصال جامعه و دانشگاه شروع شد.

رازینی در ادامه افزود: ما اجازه دادیم در برنامه درسی هم ورود کنند و صنعت تربیت نیروی انسانی خود را شروع کند، همچنین اجازه دادیم دانشجویان در پارک‌ها به عنوان «دستیار فناوری» حضور داشته باشند.

زلفی‌گل در ادامه با انتقاد از ایجاد واحد دانشگاهی توسط برخی وزارتخانه‌ها و دستگاه‌ها گفت: وزارت بهداشت در مهارت‌محور کردن آموزش واقعاً موفق است چون بیمارستان در اختیار دانشگاه است، ولی در وزارت علوم آیا شهرداری که مرتبط با رشته معماری است در اختیار وزارت علوم است؟ ما رشته کشاورزی داریم، آیا وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نفت و صنعت در اختیار وزارت علوم است؟ دانشجویان ما برای کارورزی باید کجا بروند؟ وقتی میدان در اختیار ما نیست، چگونه مهارت‌محور کنیم؟ باید از آزمایشگاه‌ها و کارگاه‌های وزارت علوم استفاده کنیم ولی پاسخگو نیست، باید طرح نو بدهیم که یک راه آن بورس صنعت و مشاغل است، ولی برای همه رشته‌ها که مقدور نیست؛ ما باید منافع وزارتخانه‌ها و صنایع خصوصی که نیاز است دانشجوی ما آنجا حضور یابد را با منافع دانشگاه گره بزنیم. به ازای هر دانشجو معافیت مالیاتی یا منافع دیگر لحاظ کنیم. خیلی از وزارتخانه‌ها دانشگاه و پژوهشگاه ایجاد کردند؛ در این صورت چرا ما باید وزارت علوم داشته باشیم؟

برای حاکمیت ما زشت است اساتید برای ملزومات پژوهش با مشکل مواجه باشند

وی افزود: ما به یکپارچگی آموزش عالی نیاز داریم، اگر نشود مشکلات هم خواهد ماند؛ البته این مطالب نقض خدمات دانشگاه در پیشرفت کشور نیست. اگر امروز ما جایگاه علمی و فناوری برتر داریم و با وجود تحریم‌ها کشور ما سرپا است، همه به خاطر تحصیل‌کردگان دانشگاهی است. قدرت الان کشور ما به خاطر علم است. برای همین مردم ما می‌خواهند دولت برای آموزش عالی هزینه کند. نباید دانشگاه با کمبود تجهیزات مواجه شوند. جنگ رمضان نشان داد ایران قدرت بازدارندگی دارد و آن به اعتبار علم و فناوری است. برای صیانت از تمدن و کشورمان باید اولویت اول را علم و فناوری و نوآوری قرار دهیم، چون امنیت و آرامش ما را تأمین می‌کند. برای حاکمیت ما زشت است اساتید برای ملزومات پژوهش با مشکل مواجه باشند.

باید به دانشگاهیان اعتماد کنیم

وی افزود: حاکمیت باید به سه رکن دانشجو، استاد و یاور علمی توجه کند. چرا ما باید نفت را خام بفروشیم؟ می‌توانیم هزاران استفاده کنیم. اگر می‌خواهیم از منابع درست استفاده کنیم باید دست نیاز به سمت دانشگاهیان دراز کرده و باید به آنها اعتماد کنیم.

زلفی‌گل در ادامه افزود: یکی از اقدامات صورت‌گرفته برای تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، اعطای مجوز به اساتید پژوهشگاه‌ها برای حضور یک تا دو روز در هفته در صنایع مرتبط با تخصص خود بود. این طرح که با هدف ارزیابی تجربیات صنعتی تدوین شده بود، به اساتید اجازه می‌داد تا به جای حضور تمام‌وقت در پژوهشگاه، با دریافت مجوز از هیئت‌رئیسه، در صنایعی مانند ایران‌خودرو (برای رشته مکانیک) یا کارخانه‌ها و شرکت‌های مرتبط (در رشته‌های داروسازی، مهندسی شیمی، معماری و شهرسازی) حضور یابند. پیش‌بینی می‌شود این حضور مستمر اساتید در محیط‌های صنعتی، به تشخیص بهتر نیازهای واقعی صنعت و هدایت پژوهش‌های دانشگاهی در مسیر رفع این نیازها کمک شایانی نماید. این اقدام در راستای این باور است که نمی‌توان با قوانین و مقررات چند دهه پیش، انتظار پاسخگویی به نیازهای امروز جامعه در حوزه علم و فناوری را داشت.

هم‌سوسازی منافع ملی و فردی، سرمایه اجتماعی و وحدت ملی

وزیر علوم در ادامه سخنان خود به موضوع هم‌سوسازی منافع فردی و ملی پرداخت و تأکید کرد: قوانین و مقررات باید به گونه‌ای تدوین شوند که منافع ملی و فردی در راستای یکدیگر قرار گیرند.

وی با بیان اینکه در بسیاری از موارد، قوانین فعلی کشور این هم‌سویی را ندارند و گاهی منافع فردی بر منافع ملی اولویت یافته یا بالعکس، این عدم توازن را عامل ضرر و زیان به کشور دانست. وی همچنین بر نقش آموزش عالی در تقویت سرمایه اجتماعی کشور تأکید کرد و اظهار داشت که تمام تلاش خود را در وزارت علوم برای تحقق این امر به کار بسته‌اند.

زلفی‌گل با اشاره به سالگرد شهدای خدمت، اهمیت وحدت ملی را به عنوان سرلوحه کار در شرایط کنونی مورد تأکید قرار داد و افزود: در این مقطع حساس، حمایت از دولت و حاکمیت امری ضروری است و باید به جای نقد، به ارائه راهکار و کمک به پیشبرد اهداف ملی پرداخت. او ابراز امیدواری کرد که برگزاری مراسمات یادبود شهدای خدمت، در راستای تقویت اقتدار ملی، دیپلماسی ملی و فرصت‌سازی‌های جدید برای کشور باشد.

آموزش عالی؛ پرچمدار فرصت‌شناسی در کشور

همچنین رازینی در این نشست، آموزش عالی را زیرساخت نرم کشور توصیف کرد و بر نقش آن در ایجاد انسجام میان حاکمیت و مردم تأکید نمود.

وی با اشاره به ضرورت اتخاذ رویکردهای نوین در مدیریت آموزش عالی، بر اهمیت نظم نوین، آمایش سرزمینی، مهارت‌محور کردن آموزش و اصلاح آیین‌نامه‌های ارتقاء تأکید کرد.

رازینی عنوان کرد که بدون توجه به این عناصر کلیدی، بسیاری از طرح‌های توسعه‌ای با بن‌بست مواجه خواهند شد و آموزش عالی برای دستیابی به اهداف خود نیازمند نقاط اهرمی حیاتی از جمله حمایت سخاوتمندانه از علم و فناوری است.

رئیس مرکز نظارت، ارزیابی و تضمین کیفیت وزارت علوم دولت سیزدهم همچنین بر لزوم پاسخگویی مدیران آموزش عالی و پیاده‌سازی سازوکار رتبه‌بندی آن‌ها تأکید کرد.