سلام بر نظام «ارباب‌رعیتی دیجیتال»

می‌گویند:«The Internet is the Great Equalizer»؛ یعنی اینترنت پتانسیل بالایی برای کاهش نابرابری‌های اجتماعی، اقتصادی و آموزشی دارد و فرصت‌های برابری را برای افراد، فارغ از پس‌زمینه، موقعیت مکانی یا وضعیت مالی آن‌ها فراهم می‌کند. در ایران ما اما نه تنها باید چنین چیزهایی را در خواب ببینیم بلکه، ماجرا دیگر فقط سر پول و بسته‌های ۵۰ گیگابایتی ۲.۵ میلیون تومانی هم نیست؛ ماجرا تفرقه‌ای است که در لفافه‌ «اینترنت طبقاتی» یا همان «اینترنت پرو» میان طبقات مختلف جامعه افتاده است.

وقتی پزشکان، وکلا، اساتید دانشگاه، خبرنگاران و اقشاری خاص می‌توانند با اینترنت بدون فیلتر با جهان آزاد در ارتباط باشند، گویا سیاست‌گذار با خود گفته است: «ما به این چند صنف اعتماد داریم، بقیه هنوز به بلوغ نرسیده‌اند.»

قرار است از این به بعد، میزانِ «بصیرت دیجیتال» افراد را با مدرک تحصیلی، جواز کسب‌ و یا پول داخل حساب‌بانکیشان بسنجند. یعنی اگر شما جراح مغز و اعصاب باشید، لابد آن‌قدر می‌فهمید که در یوتیوب سراغ محتوای «بد» نروید، اما اگر یک کارگر ساختمانی یا راننده تاکسی باشید، به‌محض دیدن گوگل، راه کج می‌کنید و بنیان‌های مملکت را به باد می‌دهید.

این طبقه‌بندی، جامعه را به چند لایه تقسیم می‌کند؛ ابتدا لایه سفید است، کسانی بی هیچ هزینه‌ای به اینترنت بدون فیلتر دسترسی دارند و بعد لایه پرو که با پول به آن دسترسی دارند؛ احتمالا هردو هم به نظر مسئولین فهم دیجیتال دارند و می‌توانند از هوش مصنوعی و جریان آزاد اطلاعات برای ارتقای خود استفاده کنند. 

لایه آخر اما لایه عمومی جامعه است، قشر ضعیف و کارگری که گویا قرار است فقط در محیط ایزوله‌ اینترنت ملی چرخ بزنند تا مبادا دچار لغزش شوند. 

هزاران سوال بی‌پاسخ هم داریم؛ آیا یک مکانیک حق ندارد برای آموزش تعمیر دستگاهش یوتیوب ببیند؟ یا یک کشاورز نمی‌تواند برای پیش‌بینی دقیق‌تر هوا از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کند؟ این‌ها لازم نیست بدانند؟ فقط باید کار کنند؟ 

پاسخ را نمی‌دانیم اما هرچه که هست، خداکند «نظام ارباب‌رعیتی دیجیتال» گلوی اینترنت ما را نگیرد.

*روزنامه‌نگار

۲۲۷۲۲۷